Το 9ο συνέδριο της Πανελλήνιας Ένωσης Εκπαιδευτικών για την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση (ΠΕΕΚΠΕ), με θέμα «Η Περιβαλλοντική Εκπαίδευση/ Εκπαίδευση για την Αειφορία στο σχολείο του 21ου αιώνα: διαδρομές, μετατοπίσεις, μετασχηματισμοί». πραγματοποιήθηκε από 8 έως 10 Μαϊου 2026 στους χώρους του Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης (ΠΤΔΕ) Πανεπιστημίου Κρήτης στο Ρέθυμνο, υπό την αιγίδα του Πανεπιστημίου Κρήτης.
Τεύχος 28 (73)
της σύνταξης
Άρθρα με κρίση
-
Η παρούσα εργασία εξετάζει μια πτυχή από ένα ευρύ φάσμα εκδηλώσεων άτυπης Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης/Εκπαίδευσης για την Αειφορία. Σκοπό έχει την αποτύπωση της μη βίαιης άμεσης δράσης/αντίστασης ατόμων της κοινωνίας των πολιτών γύρω από την Οικολογική Κίνηση Θεσσαλονίκης, την ομάδα SOSε τα δέντρα και ομάδα ελευθεριακών ατόμων που αντέδρασαν μέσα από το πλαίσιο της «μη βίαιης κοινωνικής άμυνας των πολιτών» ενάντια στους σχεδιασμούς και τις πρακτικές του δήμου Θεσσαλονίκης, σχετικά με τις κοπές δέντρων, τον Μάρτιο του 2023. Επί μέρους στόχοι είναι η καταγραφή κάποιων υποκειμενικών παραμέτρων που σχετίζονταν με την απόφασή τους αυτή, όπως η συλλογιστική που δικαιολογεί/εξηγεί την αντίδρασή τους, τα συναισθήματα που τις (και τους) διακατείχαν, η εκτίμηση για το κατά πόσο επιτεύχθηκε ο σκοπός τους καθώς και το θεωρητικό σκεπτικό που εκτιμούν ότι στηρίζει την πράξη τους.
-
Η Εκπαίδευση για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη (ΕΒΑ) αποτελεί διεθνή προτεραιότητα, ενώ η Γεωγραφική Εκπαίδευση προσφέρει κατάλληλο παιδαγωγικό πλαίσιο για την κατανόησή της. Η εργασία διερευνά τις αντιλήψεις και τις «δηλούμενες διδακτικές πρακτικές» 80 εκπαιδευτικών Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Ν. Θεσσαλονίκης ως προς βασικές διαστάσεις της Γεωγραφικής Εκπαίδευσης: τοπικά περιβαλλοντικά ζητήματα, χωρικές κλίμακες και γεωγραφικά εργαλεία, με ποσοτική προσέγγιση και δομημένο ερωτηματολόγιο. Τα αποτελέσματα δείχνουν θετικές αντιλήψεις για την ενεργό πολιτειότητα, ενώ η χρήση χαρτών και ψηφιακών γεωγραφικών εργαλείων παραμένει περιορισμένη. Η προηγούμενη επιμόρφωση σε ΠΕ/ΕΒΑ συνδέθηκε με συχνότερη αξιοποίησή τους και υψηλότερο Δείκτη διδακτικών πρακτικών. Τα ευρήματα αναδεικνύουν τη δυνατότητα της Γεωγραφικής Εκπαίδευσης να ενισχύσει τη γεωγραφική διάσταση της ΕΒΑ στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση.
-
Η εργασία εξετάζει την επανεισαγωγή του λύκου (Canis lupus) στο Εθνικό Πάρκο Yellowstone ως πρότυπο «προσαρμοζόμενης διαχείρισης» οικοσυστημάτων. Αναλύεται η μετάβαση από την υποβάθμιση λόγω υπερβόσκησης στην αποκατάσταση της βιοποικιλότητας μέσω των «τροφικών καταρρακτών», αναδεικνύοντας πώς η επιστροφή ενός κορυφαίου θηρευτή αποκαθιστά την ισορροπία και αναμορφώνει το οικοσύστημα. Πέρα από το οικολογικό πλαίσιο, η μελέτη εστιάζει και στον καθοριστικό ρόλο της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης και της κοινωνικής συμμετοχής στην επιτυχία του εγχειρήματος. Η συστηματική ενημέρωση της κοινότητας, η διανομή εκπαιδευτικού υλικού σε χιλιάδες μαθητές και η προσφορά εθελοντικής εργασίας λειτούργησαν ως καταλύτες για την άμβλυνση των συγκρούσεων και την αποδοχή του προγράμματος. Συμπερασματικά, η περίπτωση του Yellowstone αποδεικνύει ότι η αποτελεσματική διαχείριση της βιοποικιλότητας απαιτεί τη σύζευξη της επιστημονικής έρευνας με την εκπαιδευτική διαδικασία. Για τους εκπαιδευτικούς, το παράδειγμα αυτό αποτελεί ένα ισχυρό διδακτικό εργαλείο για την κατανόηση της πολυπλοκότητας των φυσικών συστημάτων και της ανάγκης για μια νέα, κριτική προσέγγιση στη συνύπαρξη ανθρώπου και άγριας φύσης.
-
Η εργασία παρουσιάζει το εκπαιδευτικό υλικό του ευρωπαϊκού προγράμματος Erasmus+ KA220 «Climatopia», το οποίο στοχεύει στη διδακτική προσέγγιση της κλιματικής αλλαγής στην Πρωτοβάθμια και Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση. Βασική καινοτομία αποτελεί η αξιοποίηση της αφήγησης μέσα από μια ιστορία στον φανταστικό πλανήτη «Κλιματοπία», όπου οι μαθητές/τριες διερευνούν βιωματικά τις αιτίες, τις συνέπειες και τις δυνατότητες δράσης απέναντι στην κλιματική κρίση.
-
Στο άρθρο διατυπώνεται μια θεωρητική και μεθοδολογική πρόταση για την ανάγνωση του τόπου ως αναγνωριστική φάση της έρευνας δράσης στην Περιβαλλοντική Εκπαίδευση. Συνδέονται η κριτική παιδαγωγική του τόπου, η ικανότητα δράσης και η συμμετοχική διερεύνηση, μέσα από μια πορεία που μετακινείται από την παρατήρηση προς την ερμηνεία, την ανάδειξη αξιών και τη συλλογική προτεραιοποίηση. Αξιοποιούνται το Photovoice και οι ερωτήσεις SHOWED, η μεταφορική διερεύνηση εμπνευσμένη από το ZMET, το συλλογικό κολάζ και, προαιρετικά, τα πλέγματα ρεπερτορίου. Η πρόταση στηρίζεται σε πιλοτική εφαρμογή με εκπαιδευτικούς και οριοθετεί τις προϋποθέσεις μεταφοράς της σε μαθητικές ομάδες. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη δεοντολογία της οπτικής έρευνας, στην ισότιμη συμμετοχή, στη συμπερίληψη, στη διατήρηση τεκμηριωμένων διαφωνιών και στον ρόλο του εκπαιδευτικού ως ερμηνευτή-συντονιστή.
-
Οι περιβαλλοντικές προκλήσεις απαιτούν μια πολυεπίπεδη στρατηγική. Η κλιματική κρίση σχετίζεται με τη συλλογική ευθύνη και απαιτεί την ανάπτυξη πολιτικών για τη βιωσιμότητα του πλανήτη. Η εκπαίδευση έχει σημαντικό ρόλο, καθώς τα σχολεία αποτελούν τον καταλληλότερο χώρο για την καλλιέργεια δεξιοτήτων και στάσεων απέναντι στο περιβάλλον. Σκοπός του παρόντος άρθρου είναι να διερευνήσει, μέσα από την υπάρχουσα βιβλιογραφία, τα προβλήματα που υπάρχουν στα σχολεία, αλλά και τις δυνατότητες βελτίωσης. Παρατηρείται ότι, παρά τις σημαντικές προσπάθειες που έχουν γίνει, εξακολουθούν να υπάρχουν δυσκολίες στην εφαρμογή της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης. Η εφαρμογή της είναι συχνά αποσπασματική και ασυνεχής, ενώ επηρεάζεται από την πίεση του χρόνου, την έλλειψη επαρκούς χρηματοδότησης και την ανεπαρκή οργάνωση. Η αποτίμηση της υπάρχουσας κατάστασης σε πανεθνικό επίπεδο, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες κάθε σχολικής μονάδας και δημιουργώντας κίνητρα για περιβαλλοντικές δράσεις, θα μπορούσε να συμβάλει στην αποτελεσματικότερη εφαρμογή της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης.
-
Τα μεγάλα περιβαλλοντικά προβλήματα καθιστούν αναγκαία την επανεξέταση της σχέσης ανθρώπου και περιβάλλοντος. Σε αυτή την κατεύθυνση η Περιβαλλοντική Εκπαίδευση αναδεικνύεται ως το μέσο για τη διαμόρφωση περιβαλλοντικά υπεύθυνων πολιτών και βιώσιμης ανάπτυξης. Τα προγράμματα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης μέσα από την αξιοποίηση καινοτόμων μεθοδολογικών εργαλείων πρέπει να στοχεύουν αφενός στη μετάδοση γνώσεων και στάσεων αφετέρου στην αλλαγή της συμπεριφοράς προς μια υπεύθυνη περιβαλλοντική συμπεριφορά. Για τους παράγοντες που προσδιορίζουν την υπεύθυνη περιβαλλοντική συμπεριφορά έχουν αναπτυχθεί διάφορα μοντέλα, γεγονός που καταδεικνύει την πολυπλοκότητά της. Έρευνες έχουν μελετήσει την αλλαγή συμπεριφοράς των μαθητών από την εφαρμογή προγραμμάτων περιβαλλοντικής εκπαίδευσης και τους εμπλεκόμενους με αυτή παράγοντες.
-
Το άρθρο διερευνά τη σχέση της θεολογίας με την κοινωνική δικαιοσύνη, την ειρήνη και την προστασία του περιβάλλοντος μέσα από τις δράσεις του Παγκόσμιου Συμβουλίου των Εκκλησιών (ΠΣΕ). Εστιάζει στις πρωτοβουλίες της Δεκαετίας για την Υπέρβαση της Βίας (2001–2010) και της διαδικασίας AGAPE, που συνδέουν την οικονομική παγκοσμιοποίηση με την κοινωνική και οικολογική κρίση. Η Οικολογική Θεολογία προβάλλει την ευθύνη για τη φύση, την κλιματική δικαιοσύνη και την ειρήνη με τη γη, ενσωματώνοντας τη Βίβλο, τη Θεία Ευχαριστία και τη χριστολογική εσχατολογία. Το άρθρο υπογραμμίζει την αξία του θρησκευτικού γραμματισμού και της κριτικής ανάγνωσης της Βίβλου για την ανάπτυξη βιώσιμων πρακτικών. Συμπερασματικά, η σύνδεση θεολογίας, πρακτικής δράσης και κοινωνικής ευθύνης δημιουργεί ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο για την προώθηση της ειρήνης, της δικαιοσύνης και της αειφορίας σε παγκόσμιο επίπεδο.
Περιβαλλοντικά Προγράμματα στο Σχολείο
-
Σε αυτό το έργο οι μαθητές του Εσπερινού ΓΕΛ Αγίου Νικολάου πραγματοποίησαν μια πολύ ενδιαφέρουσα δράση που αφορά στην κατανόηση της έννοιας της αειφορίας που είναι ένα σύγχρονο περιβαλλοντικό θέμα. Πιο συγκεκριμένα το έργο εστίασε στην κατοικία που αποτελεί το μικρότερο κύτταρο της κοινωνίας και περιελάμβανε, εργασίες, δράσεις, μελέτη, συγγραφή και παρουσίαση.
ΚΠΕ
-
Το ΚΕΠΕΑ Θέρμης υλοποιεί το ευρωπαϊκό σχέδιο Erasmus+ 2024-1-EL01-KA122-ADU-000229805 με τίτλο «Περιβαλλοντική Εκπαίδευση για Σκεπτόμενους Ενεργούς Πολίτες», με στόχο την ενίσχυση της ποιότητας των εκπαιδευτικών του δράσεων μέσω της επιμόρφωσης των στελεχών του και της ενσωμάτωσης καινοτόμων παιδαγωγικών προσεγγίσεων στην εκπαίδευση ενηλίκων.
Κοινωνία και Περιβάλλον
-
Η παρούσα εργασία εξετάζει τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στις αστικές περιοχές και τις στρατηγικές αντιμετώπισής τους. Αναλύονται βασικές κλιματικές απειλές, όπως η ακραία ζέστη, οι πλημμύρες και η άνοδος της στάθμης της θάλασσας, καθώς και οι κοινωνικές, οικολογικές και τεχνικές επιπτώσεις τους. Παρουσιάζονται τεχνολογικές λύσεις, λύσεις βασισμένες στη φύση και κοινωνικές παρεμβάσεις, με παράλληλη επισήμανση των περιορισμών τους. Τέλος, αναδεικνύεται η ανάγκη συνδυασμού διαφορετικών προσεγγίσεων για τη δημιουργία ανθεκτικών και βιώσιμων πόλεων.
-
Το αστικό πράσινο συμβάλλει σημαντικά στην ποιότητα ζωής, όμως οι συνθήκες των πόλεων συχνά προκαλούν αυξητικές ακανονιστίες στα δέντρα. Η επικινδυνότητά τους εξαρτάται τόσο από την κατάστασή τους όσο και από την ύπαρξη πιθανών «στόχων» στην περιοχή. Για τον λόγο αυτό απαιτείται επιστημονικά τεκμηριωμένη αξιολόγηση του κινδύνου και εφαρμογή προγραμμάτων διαχείρισης με διαφάνεια, λογοδοσία και συμμετοχή των εμπλεκόμενων φορέων.
-
Υπάρχει μια δυναμική και αδιάρρηκτη σύνδεση μεταξύ των ορεινών/ημιορεινών υδατικών ροών και της διατήρησης της ακτογραμμής. Μέσα από το πρίσμα της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, αναλύεται ο ρόλος των ρεμάτων και των χειμάρρων ως φυσικών τροφοδοτών των ακτών με στερεά υλικά, καθώς και οι καταστροφικές συνέπειες των ανθρωπογενών παρεμβάσεων (τσιμεντοποιήσεις, αμμοληψίες, ρύπανση). Προτείνεται μια ολιστική προσέγγιση διαχείρισης των λεκανών απορροής με γνώμονα τη βιώσιμη οικολογική ισορροπία.
Βιβλιοπαρουσίαση
-
Το βιβλίο «Ένας κόσμος χωρίς τέλος» των Jean-Marc Jancovici και Christophe Blain προσεγγίζει, με τη μορφή graphic novel, την κλιματική αλλαγή, τις αιτίες της και τη σχέση της με την ενέργεια και τον σύγχρονο τρόπο ζωής. Μέσα από διαλόγους, χιούμορ, γραφήματα και πλήθος δεδομένων, θέτει ερωτήματα και προκαλεί καθιερωμένες αντιλήψεις, αποτελώντας παράλληλα ένα ενδιαφέρον εργαλείο για τους εκπαιδευτικούς. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην πυρηνική ενέργεια και στη δυνητική συμβολή της στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, θέση που ο συγγραφέας της βιβλιοπαρουσίασης αντιμετωπίζει με κριτική διάθεση.
-
Το βιβλίο του Ντιπές Τσακραμπάρτι «Κλιματική Αλλαγή και Ιστορία: Τέσσερις θέσεις» εξετάζει τις συνέπειες της κλιματικής κρίσης για την κατανόηση της ανθρώπινης Ιστορίας. Μέσα από τέσσερις βασικές θέσεις, ο συγγραφέας αναδεικνύει τον άνθρωπο σε γεωλογικό παράγοντα και συνδέει την Ανθρωπόκαινο με την ανάγκη υπέρβασης της παραδοσιακής διάκρισης μεταξύ Φυσικής και Ανθρώπινης Ιστορίας. Παράλληλα, φέρνει σε διάλογο την Ιστορία του κεφαλαίου με τη Βαθιά Ιστορία του ανθρώπινου είδους, υπογραμμίζοντας ότι η κλιματική αλλαγή θέτει εκ νέου το ζήτημα της ανθρώπινης συλλογικότητας και του κοινού μας μέλλοντος.
-
Το συλλογικό έργο «Όταν φύσηξε η ευχή: Ιστορίες για το Πάρκο» γεννήθηκε στο πλαίσιο της κινητοποίησης για τη δημιουργία Μητροπολιτικού Πάρκου στον χώρο της ΔΕΘ. Είκοσι τέσσερις συγγραφείς και ποιητές της Θεσσαλονίκης μετασχηματίζουν σε λογοτεχνία την ιστορία, τις διεκδικήσεις και το όραμα για έναν δημόσιο, πράσινο και ελεύθερο χώρο. Με χιούμορ, τρυφερότητα, οργή και ελπίδα, τα κείμενα μιλούν για τα δέντρα, το νερό, τα πουλιά και τη σχέση της πόλης με τις ρίζες της, αναδεικνύοντας τη δύναμη της φαντασίας, της συλλογικής φωνής και της σύμπραξης.
Copyright © 2012 Πανελλήνια Ένωση Εκπαιδευτικών για την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση