Το Μπλε Σχολείο της Κάσου στον Ωκεανό

Η επιτυχία

Είμαστε οι μαθητές του Γυμνασίου Λ.Τ Κάσου. Το νησί μας είναι μικρό και ακριτικό με ιδιαίτερα περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά αλλά και με τις σημαντικές ανθρώπινες δραστηριότητες και παραδόσεις.  Ύστερα από προσπάθειες επτά μηνών πραγματοποιήθηκε ένα μεγαλεπήβολο πρόγραμμα του σχολείου μας, με την ανακήρυξή του  ως “Μπλε σχολείο της Ευρώπης” (Kasos school in the Ocean, kasoc). Αυτή η πιστοποίηση είναι πολύ σημαντική αφού μόνο 52 σχολεία από  όλη την Ελλάδα την κατέχουν. Στη συνέχεια θα παρουσιαστεί αυτή η προσπάθεια και τα αποτελέσματά της. 

Εισαγωγή

Σήμερα περισσότερο από ποτέ υπάρχει η ανάγκη προστασίας του περιβάλλοντος από τους ποικίλους ρύπους που απειλούν τη ανθρωπότητα σε στεριά (και υπέδαφος), ατμόσφαιρα και ύδατα. Είναι ανάγκη να παρθούν σοβαρές και κατεπείγουσες δράσεις για τη λεγόμενη αειφορία που θα εξασφαλίσει υγιές περιβάλλον για τις επόμενες γενεές. Όπως ήδη έγινε κατανοητό τα ύδατα παίζουν ένα πολύ σημαντικό ρόλο στην προστασία της ανθρώπινης ύπαρξης γιατί ρυθμίζει πολλές πτυχές της όπως την υγεία, τη διατροφή, τις κλιματικές συνθήκες, το εμπόριο, τη ναυτιλία, τη διασκέδαση και πάνω από όλα την ίδια τη ζωή.

To Ευρωπαϊκό μπλε σχολείο

Στα παραπάνω βασίζεται ο θεσμός των ευρωπαϊκών μπλε σχολείων που ξεκινάει να δίνει ζωή στους μαθητές με τα εχέγγυα όπλα για την καταπολέμηση της ρύπανσης των θαλασσών. Με σύνθημα «μικρά κύματα κάνουν ένα μεγάλο ωκεανό» μαθητές από όλη την Ευρώπη αλλά και τρίτων χωρών συμμετέχουν σε αυτή την προσπάθεια. Από την άλλη οι εμπλεκόμενοι φορείς του προγράμματος βοηθούν τους μαθητές να «βρουν το μπλε» και να μεταφέρουν πολλά μηνύματα για την προστασία του.

Πιο συγκεκριμένα το μπλε σχολείο είναι ένα πρόγραμμα της Eυρωπαϊκής Ένωσης που έχει ζωή πέντε χρόνων και εμπλέκει σε αυτό τους μαθητές της πρωτοβάθμιας, της δευτεροβάθμιας και της μεταδευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Αυτό είναι πολύ σημαντικό αν αναλογιστούμε ότι η Ευρώπη είναι μεγαλύτερη ήπειρος σε θαλάσσια έκταση στον κόσμο με μια ακτογραμμή 100.000 km. To 16% πληθυσμού ζει κοντά στη θάλασσα που δίνει 5.000.000 θέσεις εργασίας.

Έτσι ένα τέτοιο πρόγραμμα φέρνει τους μαθητές κοντά στον ωκεανό. Έχει σκοπό πρώτον να τους ευαισθητοποιήσει και δεύτερο να τους δημιουργήσει το αίσθημα της υπευθυνότητας ώστε να μεταφέρουν την περιβαλλοντική ηθική αυτών των οικοσυστημάτων σε όλο τον κόσμο. Oι μαθητές μπορούν να δημιουργήσουν διάφορα αντικείμενα μελέτης με μοναδικούς τρόπους από την πιο απλή κατασκευή έως μια θαλάσσια δράση ή ακόμη και μια ωκεάνια πατέντα. Εδώ καθηγητές και μαθητές ανακαλύπτουν τη θαλάσσια οικονομία και τη διαδίδουν από ένα μικρό νησί όπως είναι η Κάσος έως τη μεγαλούπολη του Λονδίνου. Ο φορέας του προγράμματος είναι ο συνασπισμός EU4Ocean που υποστηρίζεται από το DG MARE.

Το έργο μας (project)

Πώς όμως ένα σχολείο εισάγεται στο ευρωπαϊκό δίκτυο μπλε σχολείων ή απλά γίνεται μπλε; Το πρόγραμμα για την πραγματοποίησή του βασίζεται σε δέκα κριτήρια, πέντε υποχρεωτικά και πέντε προαιρετικά. Εμείς επιλέξαμε να εκπληρώσουμε και τα δέκα κάνοντας ένα καταπληκτικό project. Αυτά είναι:

Αρχικά, καταστρώσαμε μια πολύτιμη πρόταση του έργου που κατατέθηκε στον αρμόδιο φορέα, προβλέποντας πολλές ενέργειες που πραγματοποιήθηκαν κατά το δυνατόν. Έτσι το έργο χωρίστηκε σε υποέργα που η εκτέλεσή τους εκπλήρωσε τα παραπάνω κριτήρια. Αυτά ήταν:

Η ανάθεση εργασιών για το δίκτυο «NATURA 2000»

Ολόκληρη η Κάσος ανήκει στο ευρωπαϊκό δίκτυο NATURA 2000, καθώς στην περιοχή προστατεύονται 15 οικότοποι και 25 σημαντικά είδη μεταξύ των οποίων είναι η σαλαμάνδρα της Καρπάθου, τα φρύγανα από Sarcopoterium spinosum, τα λιβάδια Ποσειδωνίας και τα θαλάσσια σπήλαια στα οποία βρίσκει καταφύγιο η φώκια Monachus monachus.

https://www.beconscious.gr/bemoreconscious/490-5-pragmata-pou-de-gnorizame-gia-tis-mesogeiakes-fokies-monachus-monachus

Οι μαθητές χωρίστηκαν σε έξι ομάδες και ανέλαβαν με κλήρωση από ένα θέμα. Μια ομάδα δούλεψε στα πολυμεσικά εργαλεία. Αυτά αποτέλεσαν τις εργασίες που επιτέλεσαν και παρουσίασαν οι μαθητές στην τελική εκδήλωση. Επίσης, ακολουθήσαμε μια διαδρομή NATURA 2000, συνδυάζοντας βουνό και θάλασσα.

Οι εκπαιδευτικές εκδρομές και επισκέψεις

Πραγματοποιήσαμε δύο εκπαιδευτικές εκδρομές στην Κρήτη και στην Κάρπαθο. Να σημειωθεί ότι συμμετείχαν και οι 26 μαθητές. Στην Κρήτη επισκεφτήκαμε πολλά μέρη όπως το ενυδρείο Κρήτης. Εδώ ξεναγηθήκαμε με μοναδικό τρόπο στον εξαιρετικό θαλάσσιο πλούτο μας.

Άλλη στάση ήταν η Κνωσός όπου είδαμε τον αρχαιολογικό, τον πολιτιστικό, τον ιστορικό, τον αρχιτεκτονικό και τον μυθικό πλούτο της πατρίδας μας και νιώσαμε υπερήφανοι για αυτόν. Μετά ακολούθησε το Ελληνικό Κέντρο Θαλάσσιων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ) όπου η ερευνήτρια Γιολάντα Κουλούρη σε συνεργασία με τον καθηγητή του Ινστιτούτου Τεχνολογίας και Έρευνας Νίκο Καμπάνη μας εξήγησε τι είναι και ποια η δραστηριότητά του κέντρου ενώ αποκτήσαμε περαιτέρω γνώση από τα εργαστήριά του. Η άλλη εκδρομή ήταν στην γειτονική Κάρπαθο. Εκεί επισκεφτήκαμε το φορέα διαχείρισης  του Οργανισμού Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής (ΟΦΥΠΕΚΑ). Ενημερωθήκαμε για το περιβαλλοντικό τους κέντρο και ιδιαίτερα για τα άγρια πουλιά και τις καταστροφές των πεύκων από την ξηρασία ή κάποιο βλαβερό μικροοργανισμό.

Σε αυτές τις εκδρομές οι μαθητές διασκέδασαν με την ψυχή τους. Η Κάσος ως μικρό νησί δεν έχει πολλές δυνατότητες σε αυτό τον τομέα και οι μαθητές βίωσαν πολλές νέες εμπειρίες όπως οι βόλτες στην πόλη του Ηρακλείου, τα ψώνια, το εμπορικό κέντρο ΤΑΛΩΣ, τον κινηματογράφο, το μπόουλινγκ, τα ηλεκτρονικά παιχνίδια, τη διατροφική κουλτούρα του νησιού της Κρήτης κ.α.

Οι δράσεις

Οι δράσεις που αναλάβαμε ήταν πολλές και ποικίλες:

a)      Πήραμε συνέντευξη από τον επαγγελματία ψαρά Κώστα Καράγκιολη,  που μας άφησε έκπληκτους  με τις πληροφορίες για το επάγγελμά του, το  θαλάσσιο πλούτο του νησιού μας και το μέλλον της αλιείας που φθίνει.

b)     Καθαρίσαμε μια μικρή παραλία ακτογραμμής 200 μέτρων από όπου συλλέξαμε 5 σακούλες σκουπιδιών ή 1000 αντικείμενα σε μιάμιση ώρα, κάναμε διαλογή και βγάλαμε επιστημονικά συμπεράσματα όπως το γεγονός ότι από αυτά το 78% ήταν τα πλαστικά.

Στον επόμενο πίνακα φαίνονται τα αποτελέσματα της διαλογής: 

c)      Πήραμε πολύτιμες γνώσεις από την επίκουρη καθηγήτρια του παιδαγωγικού τμήματος δημοτικής εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Αιγαίου Ιφιγένεια Ηλιοπούλου που μαζί με την ερευνήτρια Ζωγραφιά Κοκκίνου μας ενημέρωσαν για τη γαλάζια οικονομία και το Future Labs. Προσδοκούμε δε την περαιτέρω συνεργασία μας, την επόμενη χρονιά.

d)     Γευτήκαμε θαλάσσιες γαστρονομικές εμπειρίες που αποδώσαμε με φωτογραφίες του Γιώργου Αρπατζή του παραδοσιακού εστιατορίου ΜΥΛΟΣ.

Η διαθεματικότητα

a)      Το έργο όπως είχαμε προτείνει συμπεριέλαβε πολλές επιστήμες του Περιβάλλοντος (καθαρισμός παραλίας), της Βιολογίας (είδη NATURA 2000) και της Αρχαιολογίας (επίσκεψη στην Κνωσό). Αυτό ήταν πολύ σημαντικό γιατί οι μαθητές κατανόησαν τη σημασία της σύγκλισης πολλών επιστημών για τη δημιουργία μιας επιστημονικής εργασίας.

b)     Συνεργαστήκαμε με το Δήμο Κάσου που συνεισέφερε στη διάχυση του έργου στο νησί και ειδικότερα τον Ηλία Μαστροπαύλο μας ένταξε στο πολιτιστικό πρόγραμμα.

Τα παραδοτέα και η κοινοποίηση του έργου

Τα παραδοτέα του έργου ήταν:

a)      οι παρουσιάσεις των εργασιών των μαθητών

b)     η ιστοσελίδα (kasoc.my.canva.site) και το Instagram των παιδιών. Εδώ προτιμήθηκε η επιλογή του canva γιατί αυτό γνώριζαν οι μαθητές και θα  βρείτε όλα τα γραφόμενα σε αυτό το έργο.

c)      Το τελικό βίντεο

d)     η μακέτα της νήσου Κάσου. Εδώ έγινε αρκετή δουλειά από ομάδα μαθητών σε εβδομαδιαίες συναντήσεις.

Τα αποτελέσματα του έργου ήταν όπως φάνηκε μέχρι τώρα εντυπωσιακά και για την δημοσίευσή του:

a)      Γράφτηκε ένα άρθρο που δημοσιεύτηκε στις εφημερίδες Ροδιακή και Καρπαθιακά Νέα

b)     Ανέβηκε στην ιστοσελίδα του Δήμου

c)      Ανέβηκε στην ιστοσελίδα του σχολείου.

d)     Γράφτηκε αυτή η δημοσίευση

Η ευρωπαϊκή διάσταση

Το τελευταίο αλλά ίσως το πιο σημαντικό είναι η συνεργασία με το μπλε σχολείο Pascal English private school, Lefkosia, Cyprus. Παρακολούθησαν την τελική μας εκδήλωση και αναγνώρισαν ότι ήταν πολύ σημαντική. Μας παρουσίασαν και το δικό τους έργο που παρακολουθήσαμε με μεγάλο ενδιαφέρον. Πήραν χρηματοδότηση κάτι που θα διεκδικήσουμε και εμείς του χρόνου. Αυτοί τρέχουν το έργο τους εδώ και τρία χρόνια και φιλοδοξούμε την επόμενη χρονιά να αναπτύξουμε μια πιο στενή σχέση.

Επίλογος

Κλείνοντας  θα πούμε ότι εκπληρώσαμε και τα δέκα κριτήρια και νιώσαμε υπερήφανοι για αυτά που προβλέψαμε και πετύχαμε, προτρέπουμε και άλλα σχολεία να προχωρήσουν στο σύνθημα «μικρά κύματα κάνουν ένα μεγάλο ωκεανό».

*Ο Ιωάννης Τσαγκατάκης  Χημικός, η Κατερίνα Μπαλανίκα, Βιολόγος, Ευδοκία Ταταρίδου, φιλόλογος είναι εκπαιδευτικοί του Γυμνασίου Λ.Τ Κάσου (e-mail: tsagkata@gmail.com)