Η αειφόρος κατοικία, Ζω σήμερα, Κτίζω το μέλλον

Περίληψη

Σε αυτό το έργο οι μαθητές του Εσπερινού ΓΕΛ Αγίου Νικολάου πραγματοποίησαν μια πολύ ενδιαφέρουσα δράση που αφορά στην κατανόηση της έννοιας της αειφορίας που είναι ένα σύγχρονο περιβαλλοντικό θέμα. Πιο συγκεκριμένα το έργο εστίασε στην κατοικία που αποτελεί το μικρότερο κύτταρο της κοινωνίας και περιελάμβανε, εργασίες, δράσεις, μελέτη, συγγραφή και  παρουσίαση. Ο σκοπός τη εργασίας ήταν αρχικά η προσωπική κατανόηση  της έννοιας για την αειφορία στην κατοικία, αλλά αποσκοπούσε ευρύτερα και στην ενημέρωσή των συμπολιτών μας. Έτσι σκεφτήκαμε ότι θα μπορούσαμε να ευαισθητοποιήσουμε το κοινό για εφαρμογή απλών προτάσεων για την προστασία του περιβάλλοντος. Ο τρόπος εργασίας ήταν ο χωρισμός των μαθητών σε ομάδες, κάθε μια από αυτές ανέλαβε ένα σχετικό θέμα έτσι ώστε να καλυφθούν κατά το δυνατόν όλες οι πτυχές του έργου. Πιστεύουμε ότι πετύχαμε σε σημαντικό βαθμό το σκοπό μας. Θα πρέπει όμως να επισημανθεί ότι έγινε πολύ καλή δουλειά στα φυλλάδια και στο συνολικό εγχειρίδιο και θα θέλαμε να προωθηθεί και να κοινοποιηθεί σε φορείς, σχολεία, συλλόγους κ.α.

Το σχολείο μας

Το Εσπερινό Γενικό Λύκειο Αγίου Νικολάου είναι  ένα πολύ μικρό νεοσύστατο σχολείο με μόλις 41 μαθητές και δύο χρόνια ζωής. Αυτό δε σημαίνει ότι είναι μικρό και στις δράσεις αφού δημιουργεί από τη μια και από την άλλη συμμετέχει σε κοινωνικές και πολιτιστικές και εκδηλώσεις. Οι ηλικίες των μαθητών κυμαίνονται από 18 έως 60+ χρονών και όλοι έχουν σκοπό να πραγματοποιήσουν ένα όνειρο ζωής. Το πιο σημαντικό είναι ότι διεκδικούν τη γνώση μέσα από μεγάλη προσπάθεια αναγκαίου χρόνου για να είναι συνεπείς στις σχολικές υποχρεώσεις τους. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο εργάστηκαν παραδειγματικά για την κατανόηση περιβαλλοντικών θεμάτων –όπως της έννοιας της  αειφορίας  και με  το έργο που καταφέρανε, πρόσθεσαν ένα μικρό λιθαράκι  στη διάχυση της έννοιας «αειφορία».

Εισαγωγή

Το περιβάλλον σήμερα βάλλεται από πολλούς και άκρως επικίνδυνους μηχανισμούς που ρυπαίνουν, καταστρέφουν και αλλάζουν τους φυσικούς νόμους ολόκληρου του πλανήτη. Έτσι έχουμε φτάσει στη λεγόμενη κλιματική αλλαγή. Αυτή οφείλεται στις μάταιες ανθρώπινες δραστηριότητες και στα περιβαλλοντικά προβλήματα που προκύπτουν από αυτές. Ο άνθρωπος πρέπει να κάνει κατάλληλες ενέργειες για να αντισταθεί σε

αυτή την αλόγιστη και κακή διαχείριση της ίδιας του της ζωής. Όλα τα παραπάνω περικλείονται σε μία λέξη: αειφορία. Την ακούμε πολύ συχνά τελευταία αλλά οι περισσότεροι από εμάς, αλλά και το ευρύ κοινό αγνοούν τι σημαίνει. Εμείς σε αυτή την εργασία, εστιάσαμε στις ανάγκες της αειφορίας στην κατοικία μας καθώς και αυτής του συμπολίτη μας.

 Το έργο

Αρχικά οι γνώσεις μας για την αειφορία ήταν αμελητέες με το 50% των μαθητών να μην έχει ακούσει καν τη λέξη, ενώ ένα άλλο 30% δεν ήταν σίγουρο για το νόημα της. Ίσως αυτό αποτελεί μια μικρή αντιπροσωπευτική αντανάκλαση της γνώσης που υπάρχει γενικά στο κοινό. Αυτός ήταν ο σκοπός αυτού του έργου να την κάνει γνωστή. Αυτό λοιπόν ξεκίνησε από το μικρότερο κύτταρο της κοινωνίας την οικογένεια.( Έτσι πρόσφερε εργασία, οικονομία και σεβασμό στο περιβάλλον που θα συμβάλλει σε μια καλύτερη ποιότητα ζωής)?.

Πρώτα από όλα συμμετείχαν όλες οι τάξεις Α' και Β' Λυκείου σύνολο 32 μαθητές. Στην πρώτη συνάντηση παρουσιάστηκε στους μαθητές η έννοια της αειφορίας και η μεγάλη σημασία της για το περιβάλλον. Δείχτηκε ότι το έργο είναι πολύ ενδιαφέρον και κινητοποιήθηκε η ανάγκη της αναλαμβανόμενης γνώσης.

Οι μαθητές χωρίστηκαν σε 8 ομάδες 3-6 προσώπων και η κάθε μια ανέλαβε τυχαία ένα από τα παρακάτω θέματα:

Στη συνέχεια δίνονται περιληπτικά οι πληροφορίες που συνέλεξαν οι μαθητές.

Οι εργασίες των ομάδων

1.      Υλικά κατασκευής και η ενεργειακή απόδοση

Για την καλύτερη ενεργειακή απόδοση της κατοικίας απαιτούνται πρώτον πιστοποιημένα υλικά κατασκευής από φιλικές προς το περιβάλλον πηγές όπως με τις διαδικασίες υλοτόμησης για την παραλαβή ξύλου και φελλού. Με αυτόν τον τρόπο μειώνεται η παράνομη υλοτομία και προστατεύονται τα δάση για τις επόμενες γενιές. Άλλα πολύτιμα υλικά είναι η πέτρα και ο πηλός που πρέπει να είναι επίσης πιστοποιημένα με υπεύθυνες διαδικασίες εξόρυξης που σέβονται το περιβάλλον.

Τα ανακυκλωμένα υλικά κατασκευής προέρχονται από απόβλητα, κατεδαφίσεις ή υποπροϊόντα άλλων βιομηχανιών, τα οποία υφίστανται επεξεργασία για να επαναχρησιμοποιηθούν στη δόμηση. Η χρήση τους μειώνει τη ζήτηση για φυσικούς πόρους και περιορίζει τα απόβλητα. Τέτοια είναι:

• Ανακυκλωμένα Αδρανή Υλικά (Σκυρόδεμα &Τούβλα)
• Ανακυκλωμένος Χάλυβας
• Επαναχρησιμοποιημένο Ξύλο
• Ανακυκλωμένο Γυαλί.
• Ανακυκλωμένο Πλαστικό
• Ελαστικά αυτοκινήτων
• Γυψοσανίδες

Τα οικολογικά και ανακυκλώσιμα υλικά δόμησης αποτελούν μια σημαντική επιλογή για τη δημιουργία πιο βιώσιμων και φιλικών προς το περιβάλλον κτιρίων. Η χρήση τους συμβάλλει στη μείωση της κατανάλωσης φυσικών πόρων. Παράλληλα, βοηθούν στη μείωση των απορριμμάτων περιορίζοντας την επιβάρυνση του περιβάλλοντος.

2.      Αστική γεωργία

Είναι η καλλιέργεια φυτών στο σπίτι. Πραγματοποιείται σε περιορισμένους χώρους όπως τα μπαλκόνια με γλάστρες και ζαρντινιέρες, οι αυλές, μικροί κήποι και οι ταράτσες. Ο στόχος είναι η παραγωγή φρέσκων τροφίμων μέσα ή κοντά στον τόπο κατοικίας των ανθρώπων.

Η αστική γεωργία

• Συμβάλλει σημαντικά στη βιώσιμη ανάπτυξη
• Μειώνει τις μεταφορές τροφίμων
• Βελτιώνει την ποιότητα του αέρα
• Συμμετέχει στη μείωση της θερμοκρασίας στις πόλεις
• Προσφέρει σκίαση και φυσικό δροσισμό στα κτήρια
• Ενισχύει την βιοποικιλότητα

Πραγματοποιείται με απλά μέσα όπως γλάστρες, ζαρντινιέρες που προαναφέραμε, εργαλεία κήπου, σύστημα ποτίσματος, ρουχισμό κ.α. Ιδανικές καλλιέργειες είναι τα αρωματικά φυτά και τα λαχανικά.

Όμως υπάρχουν και οι δυσκολίες

• Περιορισμένος χώρος
• Έλλειψη χρόνου
• Κλιματικές συνθήκες της περιοχής
• Πιθανοί κανονισμοί πολυκατοικίας
• Περιορισμοί ηλιακού φωτός λόγω ψηλών κτιρίων
• Ρύπανση της πόλης
• Κακή ποιότητα νερού

Γίνεται λοιπόν κατανοητή η σημασία αυτής της καλής πρακτικής.

3.      Εξοικονόμηση και διαχείριση νερού

«Αντιμέτωποι και φέτος με το φάσμα της λειψυδρίας στον Άγιο Νικόλαο Ελάχιστο το νερό στον ταμιευτήρα του Αποσελέμη. Η κήρυξη του δήμου σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης κρίνεται απαραίτητη» (εφημερίδα Ανατολή, Φεβρυάριος 2026). Από αυτό το άρθρο κατανοούμε την πανελλήνια κόκκινη ζώνη στην οποία ανήκει ο νομός Λασιθίου.

Εδώ θα αναφερθούμε επιγραμματικά και  κάποιες από τις σημαντικές πληροφορίες που συνέλεξαν οι μαθητές.

• Οι βασικές καθημερινές ανάγκες κατανάλωσης σε νερό που απαιτούν οικονομία, πρέπει να γίνονται στο ντουζ στο βούρτσισμα των δοντιών και το ξύρισμα, στο καζανάκι, στο μαγείρεμα, στο πλύσιμο των πιάτων στο πότισμα φυτών και στο πλύσιμο του αυτοκινήτου κ.α
• Σύμφωνα με μετρήσεις ένα άτομο καταναλώνει 100-150 λίτρα νερό  την ημέρα. 
• Για να μειώσουμε την κατανάλωση μπορούμε να κλείνουμε τη βρύση όταν δεν τη χρειαζόμαστε, να χρησιμοποιούμε το πλυντήριο μόνο όταν είναι γεμάτο και το πιο βασικό να διορθώσουμε άμεσα τις διαρροές.
• Έξυπνες λύσεις εξοικονόμησης είναι οι βρύσες και τα τηλέφωνα ντουζ χαμηλής ροής, το καζανάκι διπλής ροής και ακόμη αισθητήτρες βρύσης. Καθημερινά το νερό που σπαταλάμε αγγίζει τα 80-100 λίτρα σε ένα καζανάκι που τρέχει ή μία βρύση που στάζει
• Άλλος τρόπος εξοικονόμησης είναι η συλλογή βρόχινου νερού από τις στέγες των υδροροών και η αποθήκευσή του σε δεξαμενές. Αυτό το χρησιμοποιούμε για πότισμα, καθαριότητα ή στο καζανάκι
• Πλένουμε τα φρούτα μας και τα λαχανικά μας, σε μια λεκάνη και όχι κάτω από τρεχούμενο νερό.
• Δεν ποτίζουμε τον κήπο, με το λάστιχο. Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε κάποιο σύστημα άρδευσης, με σταγόνες.
• Δε πετάμε χαρτιά στην τουαλέτα

Με αυτούς και όχι μόνο τρόπους οικονομίας πραγματικά μπορούμε να δημιουργήσουμε μια αειφόρο κατοικία.

 4.      Η οικονομία του ηλεκτρικού ρεύματος

Η χρήση ηλεκτρικής ενέργειας στα νοικοκυριά απασχολεί έντονα τους πολίτες-καταναλωτές αφού απορροφά ένα σημαντικό μέρος του προϋπολογισμού του.

Εδώ θα δούμε πολλούς τρόπους για να επιτύχουμε οικονομία

1. Απομόνωση χώρων που δεν χρησιμοποιούνται.
2. Κλείνουμε τα σώματα θέρμανσης και εσωτερικές πόρτες σε σκάλες ή διάδρομους
3. Αντικατάσταση των λαμπτήρων φωτισμού με τεχνολογία LED
4. Στεγανοποιούμε πόρτες και παράθυρα και αντικατάσταση των κουφωμάτων
5. Τοποθετούμε μονωτικές ταινίες ή κουρτίνες (10% οικονομία)
6. Ρυθμίζουμε το θερμοστάτη ψυγείων και καταψυκτών σε μεγαλύτερη θερμοκρασία και του θερμοσίφωνα σε χαμηλή
7. Το κλιματιστικό σε υψηλή θερμοκρασία όταν λείπουμε και αυξάνουμε κατά τη διάρκεια του ύπνου
8. Κλείσιμο συσκευών και όχι σε κατάσταση αναμονής. Αγοράζουμε μπαλαντέζα με διακόπτη
9. Πλένουμε τα ρούχα μας σε χαμηλή θερμοκρασία
10. Κλείνουμε το φούρνο 10' νωρίτερα. Τα μαγειρικά σκεύη πρέπει να εφαρμόζουν καλά στο μάτι
11. Όταν είναι δυνατόν χρησιμοποιούμε χύτρα ταχύτητας
12. Συντήρηση συστήματος θέρμανσης-ψύξης
13. Εγκατάσταση ηλιακού θερμοσίφωνα
14. Αντικατάσταση ενεργοβόρων συσκευών
15. Εγκατάσταση θερμοστατικών βαλβίδων στα θερμαντικά σώματα για διαφορετικές ώρες της ημέρας
16. Αντικατάσταση των υπαρχόντων τοιχωμάτων με νέα θερμομονωτικά υλικά.
17. Εγκατάσταση συστήματος ενεργειακής διαχείρισης
18. Η ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΗ ΠΗΓΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΤΑ 15% ΕΙΝΑΙ Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΟ ΣΠΙΤΙ

Με τη συγκεκριμένη εργασία αποδεικνύουμε ότι οι επιλογές οικονομίας στην ενέργεια είναι ατελείωτες και η αειφόρος κατοικία μπορεί να αποτελέσει ένα πυρήνα βοήθειάς στο περιβάλλον και στην τσέπη μας.

5.      Η κατοικία και η ψυχική υγεία

Η κατοικία αποτελεί βασική ανθρώπινη ανάγκη. Δεν είναι μόνο ο χώρος που μας προστατεύει από τις καιρικές συνθήκες αλλά και το περιβάλλον μέσα στο οποίο διαμορφώνεται η καθημερινότητά, οι σχέσεις και η προσωπικότητά μας. Η ποιότητα της κατοικίας και οι συνθήκες διαβίωσης επηρεάζουν άμεσα την ψυχική υγεία του ανθρώπου, τη διάθεσή του, την αυτοεκτίμηση και τη γενικότερα την ευημερία του. Στη σύγχρονη εποχή όπου το άγχος και οι γρήγοροι ρυθμοί ζωής κυριαρχούν το σπίτι καλείται να λειτουργήσει ως χώρος ηρεμίας, ασφάλειας και αποφόρτισης. Όταν όμως οι συνθήκες κατοικίας είναι ακατάλληλες μπορεί να αποτελέσουν παράγοντα επίδρασης στην ψυχική υγεία.

Μερικές απλές πρακτικές μπορούν να βελτιώσουν σημαντικά την ψυχική κατάσταση

• Καθημερινός αερισμός των χώρων
• Αξιοποίηση φυσικού φωτός
• Προσθήκη φυτών εσωτερικού χώρου
• Διατήρηση καθαριότητας
• Εφαρμογή τάξης και οργάνωσης
• Περιορισμός θορύβου
• Μείωση υπερβολικής έκθεσης επί οθόνης
• Ακούσματα ποιοτικής μουσικής
• Προετοιμασία φαγητού και οικογενειακό τραπέζι
• Παιχνίδι με τα παιδιά

Έτσι επιτυγχάνεται η προστασία από το άγχος και την κατάθλιψη

6.      Διαχείριση οικιακών αποβλήτων

Στη σύγχρονη εποχή η προστασία του περιβάλλοντος αποτελεί μια από τις σημαντικότερες προκλήσεις της κοινωνίας. Η αύξηση της κατανάλωσης και ο γρήγορος ρυθμός ζωής οδηγούν στη συνεχή παραγωγή αποβλήτων που συχνά καταλήγουν ανεξέλεγκτα στο περιβάλλον. Η λύση δεν βρίσκεται σε μεγάλες κρατικές παρεμβάσεις αλλά ξεκινά από τις καθημερινές μας συνθήκες και από τον τρόπο που διαχειριζόμαστε τα απορρίμματα στο σπίτι μας.

Η διαχείριση αποβλήτων περιλαμβάνει όλες τις πρακτικές που εφαρμόζουμε για να μειώσουμε, να διαχωρίσουμε και να αξιοποιήσουμε τα σκουπίδια που παράγουμε καθημερινά. Συμβάλλει στη μείωση της ρύπανσης, στην εξοικονόμηση φυσικών πόρων και στη βελτίωση της ποιότητας ζωής. Επιπλέον καλλιεργεί οικολογική συνείδηση στα μέλη της οικογένειας και ιδιαίτερα τα παιδιά που μαθαίνουν να σέβονται το περιβάλλον από μικρή ηλικία.

Η κομποστοποίηση αποτελεί μια οικολογική λύση και είναι μια ιδιαίτερα αποτελεσματική πρακτική για τα οργανικά απόβλητα. Με τη χρήση ενός μικρού κάδου κομποστοποίησης τα οργανικά υπολείμματα μετατρέπονται σε φυσικό λίπασμα χρήσιμο για φυτά και κήπους. Έτσι μειώνεται σημαντικά ο όγκος των σκουπιδιών και παράλληλα αξιοποιείται ένα υλικό που διαφορετικά θα κατέληγε στον κάδο απορριμάτων.

Τα οφέλη για το σπίτι και την κοινωνία μεταξύ άλλων είναι:

• Μείωση της ρύπανσης
• Βελτίωση της καθαριότητας και της υγιεινής του σπιτιού
• Μείωση του κόστους μέσω επαναχρησιμοποιούμενων υλικών
• Ενίσχυση της περιβαλλοντικής ευαισθητοποίησης της οικογένειας
• Προώθηση μιας πιο υπεύθυνης και βιώσιμης κοινωνικής συμπεριφοράς

Η διαχείριση των οικιακών αποβλήτων στο σπίτι αποτελεί μια απλή αλλά ουσιαστική πράξη ευθύνης απέναντι στο περιβάλλον και για τις επόμενες γενιές.

7.      Ανακύκλωση και επαναχρησιμοποίηση

Ανακύκλωση είναι η διαδικασία κατά την οποία ένα προϊόν συλλέγεται αναλύεται και επεξεργάζεται με φυσικές ή χημικές μεθόδους για να δημιουργηθεί ένα νέο βιώσιμο υλικό, δηλαδή δίνω δεύτερη ζωή σε ένα υλικό. Επαναχρησιμοποίηση είναι η διαδικασία που ένα υλικό χρησιμοποιείται ξανά για την ίδια ή άλλη χρήση χωρίς να χρειάζεται επεξεργασία ή αλλαγή της φυσικής μορφής. Δεν πετάμε ένα γυάλινο βαζάκι αλλά κάνουμε κονσερβοποίηση. Έτσι τα απόβλητα μπορούν να μειωθούν έως 60% και πετυχαίνουμε οικονομία στους φυσικούς πόρους, προστασία από την καταστροφή των οικοσυστημάτων, περιορισμός της ρύπανσης του περιβάλλοντος και αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής

Και να ένα απίστευτο παράδειγμα. Οι φωτοτυπίες:

• 1.000.000 μαθητές στην Ελλάδα
• Μία φωτοτυπία ανά μαθητή τη μέρα
• 170 διδακτικές μέρες
• 170.000.000 φύλλα χαρτιού το χρόνο

Αυτό συνεπάγεται κομμένα δέντρα. Και πως μπορούμε να το αντιμετωπίσουμε;

• 100% ανακυκλωμένο χαρτί με EU Ecolabel
• Μείωση στο μισό με εκτυπώσεις μπρος - πίσω
• 40% ανακύκλωση χαρτιού στην Ελλάδα

Ύστερα από όλα αυτά δεν μπορούμε εμείς οι ακροατές αυτής της εργασίας να μην προστρέξουμε σε αυτά τα ανθρώπινα θαύματα της ανακύκλωσης και της επαναχρησιμοποίησης.

8.      Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (ΑΠΕ)

Ο όρος αυτός αναφέρεται σε δύο βασικά χαρακτηριστικά. Καταρχάς για την εκμετάλλευσή τους δεν απαιτεί κάποια ενεργειακή παρέμβαση όπως εξόρυξη και η άντληση αλλά απλώς η   εκμετάλλευση της ήδη υπάρχουσας ροής ενέργειας στη φύση. Ακόμη πρόκειται για «καθαρές», πολύ «φιλικές» στο περιβάλλον που δεν αποδεσμεύουν υδρογονάνθρακες, διοξείδιο του άνθρακα, τοξικά και ραδιενεργά απόβλητα όπως οι υπόλοιπες πηγές ενέργειας που χρησιμοποιούνται σε μεγάλη κλίμακα. Έτσι θεωρούνται από πολλούς μια αφετηρία για την επίλυση των οικολογικών προβλημάτων που αντιμετωπίζει η γη. Έτσι οι ανανεώσιμες ή ήπιες ή νέες ή αλλιώς πράσινη ενέργεια είναι εκμεταλλεύσιμες και προέρχονται από διάφορες πηγές όπως ο ήλιος ο άνεμος η γεωθερμία η κυκλοφορία νερού και άλλες.

Τέτοιες είναι:

• Η αιολική ενέργεια που χρησιμοποιεί ανεμογεννήτριες για τη μετατροπή της κινητικής ενέργειας του ανέμου για την παραγωγή ηλεκτρισμού
• Η ηλιακή που αξιοποιεί την ηλιακή ακτινοβολία με τα φωτοβολταϊκά και τον ηλιακό θερμοσίφωνα
• Γεωθερμική από τηλεθέρμανση και τηλεψύξη
• Υδροηλεκτρική που αξιοποιεί τη δυναμική και κινητική ενέργεια του νερού (ποτάμια, φράγματα), για την παραγωγή ενέργειας
• Η ενέργεια των ωκεανών με κυματική και παλιρροϊκή ενέργεια
• Τα εκλυόμενα αέρια στους χώρους υγειονομικής ταφής
• Αέρια από μονάδες επεξεργασίας λυμάτων
• Προηγμένα βιοκαύσιμα με το ανανεώσιμο υδρογόνο
• Η βιομάζα που προέρχεται από οργανική ύλη που καίγεται για παραγωγή ενέργειας
• Η αερορυθμική
• Υδροθερμική
• Βιοαέρια.
• Τα συνθετικά καύσιμα

Συμπερασματικά οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας που πραγματικά είναι πολλές προωθούν μια υγιεινή επιλογή και την επιτρέπει τη σωτηρία του πλανήτη

 Οι δράσεις

Στη διάρκεια του έργου πραγματοποιήθηκαν δυο πολύ ενδιαφέρουσες εκπαιδευτικές επισκέψεις.

Στην πρώτη επισκεφτήκαμε το Ινστιτούτο Ενέργειας, Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής του Ελληνικού Μεσογειακού Πανεπιστημίουόπου ο κύριος Καραπιδάκης,καθηγητής του Τομέα Συστημάτων Ηλεκτρικής Ενέργειας,  ανέπτυξε τις σύγχρονες προκλήσεις της ενεργειακής μετάβασης, τη σημασία των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, την ηλεκτροκίνηση και τον ρόλο της τεχνολογίας στη διαμόρφωση ενός βιώσιμου ενεργειακού μέλλοντος.

«Πιο συγκεκριμένα κατά τη διάρκεια της επίσκεψης, (οι μαθητές) ενημερώθηκαν για τις σύγχρονες προκλήσεις της ενεργειακής μετάβασης, τη σημασία των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, την ηλεκτροκίνηση και τον ρόλο της τεχνολογίας στη διαμόρφωση ενός βιώσιμου ενεργειακού μέλλοντος. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην ανάγκη για ενεργειακή αυτονομία, εξοικονόμηση ενέργειας, καθώς και στις δυνατότητες που προσφέρουν τα νέα ενεργειακά συστήματα και οι καινοτόμες εφαρμογές. Οι μαθητές συμμετείχαν ενεργά στη συζήτηση, θέτοντας ερωτήματα και εκφράζοντας προβληματισμούς για το ενεργειακό μέλλον τόσο της περιφέρειας της Κρήτης, όσο και γενικότερα. Η επίσκεψη αυτή αποτέλεσε μια πολύτιμη εμπειρία για όλους μας, φέρνοντας τους μαθητές πιο κοντά σε γνώσεις που αφορούν το περιβάλλον και την κοινωνία, ενισχύοντας παράλληλα το ενδιαφέρον τους για την επιστήμη και την τεχνολογία, αλλά και φέρνει του καθηγητές Πανεπιστημίου πιο κοντά στις διαφορετικές οπτικές γωνίες των μαθητών».

Στην δεύτερη εκπαιδευτική επίσκεψη πήγαμε στο τμήμα Χημείας του Πανεπιστημίου Κρήτης και πιο συγκεκριμένα στον τομέα περιβάλλοντος και αναλυτικής χημείας όπου είδαμε τα εξής:

«Αρχικά, πραγματοποιήθηκε ξενάγηση στους χώρους και τον εξοπλισμό του Εργαστηρίου Χημικών Περιβαλλοντικών Διεργασιών του Πανεπιστημίου Κρήτης. Ακολούθησε αναλυτική ενημέρωση για τον Περιβαλλοντικό Σταθμό του Πανεπιστημίου(από Μαρία Τσαγκαράκη, υποψήφια διδάκτορα) ο οποίος βρίσκεται στο Φινοκαλιά Λασιθίου. Ο σταθμός αυτός αποτελεί σημείο αναφοράς για την ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου, με ιδιαίτερη εξειδίκευση στη μελέτη της χημείας και της φυσικής της ατμόσφαιρας. Κατά τη διάρκεια της επίσκεψης, παρουσιάστηκαν οι μέθοδοι συλλογής ατμοσφαιρικών σωματιδίων σε φίλτρα, καθώς και οι τεχνικές δειγματοληψίας της υγρής εναπόθεσης (βροχόπτωσης) και της ξηρής απόθεσης. Ακολούθως, έγινε αναφορά στις εξειδικευμένες αναλυτικές τεχνικές που εφαρμόζονται στο εργαστήριο για τον χαρακτηρισμό των δειγμάτων. Ειδικότερα, παρουσιάστηκαν οι διαδικασίες προσδιορισμού ιόντων, μετάλλων, ολικού σωματιδιακού οργανικού και στοιχειακού άνθρακα, καθώς και οι μέθοδοι ανάλυσης πολυκυκλικών αρωματικών υδρογονανθράκων (PAHs)».

Στη συνέχεια, πραγματοποιήθηκε παρουσίαση στο πλαίσιο του προγράμματος EDU4CLIMA. (από τη Φαίδρα Κοζωνάκη, υποψήφια διδάκτορα) Αρχικά, έγινε ενημέρωση σχετικά με τα αέρια του θερμοκηπίου, με ιδιαίτερη έμφαση στον ρόλο του διοξειδίου του άνθρακα (CO₂) στην κλιματική αλλαγή.

«Ακολούθησαν πέντε πειραματικές επιδείξεις με τις ακόλουθες θεματικές ενότητες:

1)     Ατμοσφαιρική πίεση: Σκοπός του πειράματος ήταν η επίδειξη και η κατανόηση της ύπαρξης της ατμοσφαιρικής πίεσης.

2)     Ο ρόλος των πυρήνων συμπύκνωσης στον σχηματισμό των νεφών: Στόχος ήταν η διερεύνηση της συμβολής των ατμοσφαιρικών σωματιδίων στη συμπύκνωση των υδρατμών και στον σχηματισμό νεφών.

3)     Το λιώσιμο των πολικών πάγων και πλημμυρικά φαινόμενα: Σκοπός του πειράματος ήταν η διερεύνηση της επίδρασης της τήξης των χερσαίων και θαλάσσιων πάγων στη μεταβολή της στάθμης της θάλασσας.

4)     Ρεύματα μεταφοράς θερμότητας: Στόχος ήταν η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο οι διαφορές θερμοκρασίας επηρεάζουν την κίνηση των θαλάσσιων ρευμάτων.

5)     Οξίνιση των υδάτων: Σκοπός του πειράματος ήταν η μελέτη της επίδρασης της διάλυσης διοξειδίου του άνθρακα (CO₂) στο νερό και η διερεύνηση της μεταβολής της οξύτητάς του».

Η τελική εκδήλωση

Το έργο τελείωσε με τις παρουσιάσεις των εργασιών των μαθητών, και η εκδήλωση ήταν ανοικτή στο κοινό και έλαβε χώρα στην κατάμεστη αίθουσα του Επιμελητηρίου του Αγίου Νικολάου.

Στο πλαίσιο αυτό είχαμε τη συμμετοχή τριών εξαίρετων επιστημόνων:

Ιωάννης Κατσίγιαννης, Αναπληρωτής Καθηγητής, Τμήμα ηλεκτρολόγων μηχανικών,  Ελληνικό Μεσογειακό Πανεπιστήμιο.

«Η παρουσίαση είχε τίτλο «Φωτοβολταϊκά Συστήματα και Εφαρμογές» και περιλάμβανε καταρχήν τη λειτουργία του φωτοβολταϊκού (ΦΒ) φαινομένου και την περιγραφή των Πρότυπων Συνθηκών (STC), κάτω από τις οποίες ταξινομούνται τα ΦΒ πλαίσια. Στη συνέχεια περιεγράφηκαν οι συνιστώσες της ηλιακής ακτινοβολίας (άμεση, διάχυτη και ανακλώμενη από το έδαφος) καθώς και τα όργανα μέτρησής τους. Ακολούθως, δόθηκαν κάποιες καλές πρακτικές τοποθέτησης των ΦΒ πλαισίων (κλίση και προσανατολισμός), καθώς και πληροφορίες αναφορικά με την αναμενόμενή ενεργειακή παραγωγή τους σε ετήσια βάση. Τέλος, έγινε μια σύντομη περιγραφή του της λειτουργίας και επίδοσης του αυτόνομου ΦΒ συστήματος με μπαταρίες του Εργαστηρίου Ενεργειακών και Φωτοβολταϊκών Συστημάτων (LEPS) του ΕΛΜΕΠΑ».

Ο κος Εμμανουήλ Ρουκουνάκης, MSc Μηχανικός Περιβάλλοντος, προϊστάμενος τμήματος χορήγησης αδειών ενέργειας φυσικών πόρων, Διεύθυνση ανάπτυξης ΠΕ Λασιθίου παρουσίασε το θέμα «πράσινες πόλεις και την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή» με στόχο τη μελέτη των  τρεχουσών ή αναμενόμενων κλιματικών συνθηκών ώστε να μειωθούν οι περιβαλλοντικές ζημιές και καταστροφές.

«Η κλιματική αλλαγή οφείλεται κυρίως στην καύση ορυκτών καυσίμων που προκαλούν αύξηση των αερίων του θερμοκηπίου. Προκαλεί αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας (ήδη + 1,1 ^οC), άνοδο της στάθμης της θάλασσας, ακραία καιρικά φαινόμενα κ.ά με συνέπεια την απειλή οικοσυστημάτων. Από την άλλη η προσαρμογή αφορά μέτρα για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας σε φυσικά συστήματα, υποδομές και οικονομικούς τομείς. Τέτοια περιλαμβάνουν:

Φιλικότερες πόλεις για τους πολίτες με γνώμονα:

• Την βιωσιμότητα, ενσωματώνοντας εκτεταμένους χώρους πρασίνου
• Τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και
• Τις βιώσιμες μεταφορές

Τα μέτρα που πρέπει να εφαρμοστούν άμεσα είναι:

• Παραγωγή ενέργειας από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) σε κτίρια και μεταφορές (Ηλεκτρικά οχήματα)
• Φωτοβολταϊκά ή μικρών ανεμογεννητριών σε ταράτσες δημόσιων κτιρίων, χώρους parking και υποβαθμισμένες περιοχές πέριξ των πόλεων
• Ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων
• Αντικατάσταση κουφωμάτων, αλλαγή συστημάτων θέρμανσης – ψύξης (αντλίες θερμότητας π.χ.)
• Μείωση κατανάλωσης ενέργειας κτιρίων

Βελτίωση της ποιότητας του αέρα

• Μείωση της κυκλοφορίας οχημάτων, αύξηση του δημόσιου χώρου, ενίσχυση των δημόσιων μεταφορών, υποδομές για ποδηλάτες και πεζούς, αύξηση χώρων parking κ.ά
• Μείωση της ηχορύπανσης
• Μείωση κυκλοφορίας οχημάτων, μείωση των ταχυτήτων κίνησης, χρήση  ηλεκτρικών οχημάτων δημόσια χρήσης κ.ά.»

 Ο κος Γεώργιος Μπελούκας, Αντιδήμαρχος Περιβάλλοντος, ανακύκλωσης και πρασίνου ΔΑΝ παρουσίασε την εργασία «Ανακύκλωση & Κυκλική Οικονομία» επισημαίνοντας αρχικά τον υπέροχο τόπο μας με τους χιλιάδες επισκέπτες το χρόνο και οφείλουμε να τον προστατέψουμε. Έτσι πρέπει να εγκαταλείψουμε το γραμμικό μοντέλο παράγουμε-καταναλώνουμε-πετάμε και να πάμε στην κυκλική οικονομία δηλαδή τα υλικά παράγονται-χρησιμοποίουνται-ανακυκλώνονται/επαναχρησιμοποιούνται-παίρνουν νέα ζωή (υλικά). Στο δήμο υπάρχουν οι μπλε κάδοι, οι μωβ, τα σπιτάκια με τέσσερα ρεύματα (υλικών) και οι μπλε καμπάνες ανακύκλωσης ενώ γίνονται διαγωνισμοί στα σχολεία, δράσεις και συνεργασίες για την ενημέρωση κοινού. Παρόλα αυτά υπάρχουν πολλές δυσκολίες στην εφαρμογή των παραπάνω. Ο δήμος από τη μια στοχεύει στην αύξηση των ποσοστών ανακύκλωσης, την μείωση των σύμμεικτων απορριμμάτων και την ανάπτυξη νέας περιβαλλοντικής κουλτούρας και από την άλλη επενδύει στην εκπαίδευση, στη συνεργασία με τις επιχειρήσεις και την αξιοποίηση της σύγχρονης τεχνολογίας. Έτσι θα δημιουργηθεί ένας καθαρότερος δήμος, με μικρότερα κόστη, καλύτερη ποιότητα ζωής και ελκυστικότερος τουριστικός προορισμός.

Η έρευνα των μαθητών

Οι μαθητές ύστερα από το τέλος των εργασιών πραγματοποίησαν ένα ερωτηματολόγιο αν και με μικρή συμμετοχή πιστεύουμε ότι είναι σχετικά αντιπροσωπευτικό της κοινωνίας του Αγίου Νικολάου και έδειξαν ότι πήραν σημαντικές γνώσεις για την αειφορία στην κατοικία

Συμμετείχαν 23 μαθητές 70% γυναίκες και 30% άντρες με διάφορες ηλικίες οι περισσότεροι κατά 83% από 41-60 ετών.

Είναι από τη μια άκρως ικανοποιητικό ότι ένα 39% γνώριζε πολύ έως πάρα πολύ τη λέξη αειφορία. Από την άλλη ένα 17,4% δεν την γνώριζε πιθανότατα η συμμετοχή του ήταν μικρή στις εργασίες. Πρέπει να ομολογήσουμε όμως ότι σε σχέση με το αρχικό μας ερωτηματολόγιο πετύχαμε εντυπωσιακή βελτίωση.

Όσον αφορά στη σχέση τους με την αστική γεωργία στο 61% ήταν λίγη ως μηδενική και μόνο το 13% καλλιεργεί στο σπίτι. Αυτό το αποτέλεσμα μας δίνει την άποψη ότι χρειάζεται ενημέρωση σε αυτό το σημαντικό μέρος της αειφορίας.

Η οικονομία στο νερό όπως έχουμε δείξει είναι από τους σημαντικότερους πυλώνες της αειφορίας. Σε αυτή το 39% κάνει πάρα πολύ και 21,7% πολύ που είναι στατιστικά πολύ ενδιαφέροντα.

Λαμβάνουμε την ίδια ακριβώς εικόνα με το προηγούμενη ερώτηση με περίπου 60% πολύ έως πάρα πολύ κάνουν οικονομία στο ρεύμα. Και φυσικά ένα 80% δεν είναι ικανοποιημένοι με το λογαριασμό του ρεύματος.

Στην επόμενη νευραλγική ερώτηση για την ανακύκλωση το 34,8% κάνει πάρα πολύ και το 21,7% πολύ γεγονός που πιστεύουμε είναι ενθαρρυντικό.

Σύμφωνα με την έρευνα το 26,1% βοηθιέται πάρα πολύ από τη ζωή στο σπίτι και από την άλλη ένα 21,7% λίγο αλλά και με ένα 30,4% κρατάει μια ουδέτερη στάση. Αυτό σημαίνει ότι η σημασία του σπιτιού παίζει μεγάλο ρόλο στην ευημερία του ανθρώπου και υπάρχουν πολλά περιθώρια βελτίωσης για μια καλύτερη μέρα.

Τελειώνοντας η συντριπτική πλειοψηφία 75% πήρε πάρα πολλά μαθήματα από την εργασία μας, γνώρισε την αειφόρο κατοικία και πιθανότατα θα την εντάξει στην καθημερινή του ζωή τελικά.

Επίλογος

Όπως αναφέρθηκε στην αρχή οι μαθητές κατέβαλαν μεγάλη προσπάθεια για να ανταπεξέλθουν σε αυτό το έργο. Έγραψαν ένα εγχειρίδιο 35 σελίδων και παρουσίασαν το έργο σε μια ομολογουμένως επιτυχημένη  τελική εκδήλωση ενώ δημιούργησαν 9 βιντεάκια.  Επίσης έφτιαξαν ισάριθμα ενημερωτικά φυλλάδια που μοιράστηκαν στο κοινό.

Ύστερα από όλα αυτά θεωρούμε ότι το πρότζεκτ είχε μεγάλη επιτυχία και οι μαθητές δημιούργησαν ένα πολύ σημαντικό έργο με συνεργασιμότητα, ομαδικότητα και όρεξη για δουλειά.

Ευχαριστίες

Στους επιστήμονες που συνεργαστήκαμε:

Ιωάννης Κατσίγιαννης, Γεώργιος Μπελούκας, Εμμανουήλ Ρουκουνάκης, Φαίδρα Κοζωνάκη, Μαρία Τσαγκαράκη, Εμμανουήλ Καραπιδάκη

Οι Συγγραφείς: Ιωάννης Τσαγκατάκης, Χημικός, Εμμανουήλ Καμπανός, Φιλόλογος και Μιχαήλ Σαριδάκης, Μαθηματικός είναι εκπαιδευτικοί στο Εσπερινού ΓΕΛ Αγίου Νικολάου Κρήτης