Πόλεις και Κλιματική Αλλαγή: Μια ολοκληρωμένη επισκόπηση των επιπτώσεων και των στρατηγικών αντιμετώπισης

Περίληψη

Η παρούσα εργασία παρουσιάζει μια ολοκληρωμένη επισκόπηση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στις αστικές περιοχές και των στρατηγικών αντιμετώπισής τους. Αρχικά, αποσαφηνίζονται βασικοί ορισμοί και τεκμηριώνεται η εμφάνιση της κλιματικής αλλαγής στις πόλεις, όπου φαινόμενα όπως η άνοδος της στάθμης της θάλασσας, η ακραία ζέστη (επιδεινούμενη από το φαινόμενο της αστικής θερμικής νησίδας), οι πλημμύρες και οι καταιγίδες εντείνονται. Στη συνέχεια, αναλύονται οι πολυδιάστατες επιπτώσεις στους τομείς της κοινωνίας (δημόσια υγεία, ευάλωτες ομάδες), της οικολογίας (απώλεια βιοποικιλότητας) και των τεχνικών υποδομών. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις στρατηγικές αντιμετώπισης, οι οποίες κατηγοριοποιούνται σε τεχνολογικές λύσεις (π.χ., ψυχρά υλικά, διαπερατά πεζοδρόμια), λύσεις βασισμένες στη φύση (π.χ., πράσινες στέγες, παράκτια οικοσυστήματα) και κοινωνικές λύσεις που στοχεύουν στην αλλαγή συμπεριφορών. Τέλος, επισημαίνονται τα μειονεκτήματα και οι περιορισμοί κάθε προσέγγισης, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι απαιτείται ένας ολοκληρωμένος συνδυασμός τους για την οικοδόμηση ανθεκτικών και βιώσιμων πόλεων απέναντι στην κλιματική αλλαγή.

Λέξεις-κλειδιά: Κλιματική αλλαγή, πόλεις, αστικές επιπτώσεις, προσαρμογή, στρατηγικές αντιμετώπισης, ανθεκτικότητα

Εισαγωγή - ορισμοί

Το «κλίμα» αφορά τη μέση καιρική κατάσταση ή το μέσο καιρό μιας περιοχής, που προκύπτει από τις μακροχρόνιες παρατηρήσεις των διάφορων μετεωρολογικών στοιχείων για μια περίοδο 30 ετών (J. B. R. Matthews et al., 2021). Ορισμένες από τις μεταβλητές που συνήθως μετριούνται είναι η θερμοκρασία, η υγρασία, η ατμοσφαιρική πίεση, ο άνεμος και η βροχόπτωση. Ως «καιρός», χαρακτηρίζεται μια φυσική κατάσταση της ατμόσφαιρας κατά τη διάρκεια μιας μικρής χρονικής περιόδου (Dr. J. Shepherd et al., 2015).

Η Σύμβαση-Πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για τις Κλιματικές Μεταβολές (UNFCCC) αναφέρει ότι η κλιματική αλλαγή ορίζεται ως η μεταβολή στο κλίμα η οποία οφείλεται σε άμεσες και έμμεσες ανθρώπινες δραστηριότητες. O όρος αυτός αναφέρεται ουσιαστικά στη μεταβολή του παγκόσμιου κλίματος και πιο συγκεκριμένα, σε μεταβολές των μετεωρολογικών συνθηκών που διαρκούν για μεγάλο χρονικό διάστημα. Τέτοιου τύπου μεταβολές περιλαμβάνουν διακυμάνσεις που αφορούν τη μέση κατάσταση του κλίματος και έχουν μακροχρόνια διάρκεια σε βάθος δεκαετιών, ακόμα και περισσότερων ετών (Nations, 1992). Η συνολικές μακροπρόθεσμες τάσεις της θερμοκρασίας και της βροχόπτωσης καθώς και άλλοι παράγοντες όπως η πίεση και το επίπεδο της υγρασίας στο περιβάλλον αποτελούν χαρακτηριστικά της κλιματική αλλαγής.

Η εμφάνιση της κλιματικής αλλαγής στις πόλεις

Πριν από τη βιομηχανική επανάσταση, οι φυσικές πηγές, συμπεριλαμβανομένων των ηφαιστείων, των δασικών πυρκαγιών και των σεισμικών δραστηριοτήτων, θεωρούνταν οι διακριτές πηγές των αερίων των θερμοκηπίων (GHGs) όπως το CO₂, το CH₄, το Ν₂Ο και το Η₂Ο στην ατμόσφαιρα (Lin et al., 2021; Mishra et al., 2015; Murshed et al., 2020). Με την έναρξη την βιομηχανικής επανάστασης παρατηρήθηκαν σε παγκόσμια κλίμακα προβλήματα στο γήινο κλίμα. Τα ακανόνιστα καιρικά φαινόμενα, η υποχώρηση των παγετώνων παγκοσμίως και η συνεχόμενη άνοδος της στάθμης της θάλασσας συγκαταλέγονται στις πιο γνωστές διεθνείς και εγχώριες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής (Lipczynska-Kochany, 2018; Michel et al., 2021; Murshed & Dao, 2022). Έτσι, οι συνέπειες της κλιματικής αλλαγής δεν θα πρέπει να τοποθετούνται σε τοπικό επίπεδο αλλά σε εθνικό (Ayers et al., 2014; Izaguirre et al., 2020; Jurgilevich et al., 2017) καθώς επηρεάζουν πολλές παραμέτρους σε οικολογικό, περιβαλλοντικό, κοινωνικοπολιτικό και κοινωνικοοικονομικό επίπεδο (Feliciano et al., 2022; Leal Filho et al., 2021).

Ωστόσο, ενώ στη διεθνή βιβλιογραφία τα στοιχεία σχετικά με τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής σε παγκόσμιο επίπεδο είναι διαθέσιμα δεν ισχύει το ίδιο και για τα στοιχεία που αφορούν περιφερειακό και εθνικό επίπεδο τα οποία είναι λίγα και διάσπαρτα. Όπως φαίνεται, καμία περιοχή του κόσμου δεν θα ξεφύγει εντελώς από τις αρνητικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής ενώ τα φτωχά έθνη της τροπικής ζώνης είναι εκείνα που θα πληγούν περισσότερο από τα υπόλοιπα. Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι οι επιπτώσεις θα είναι περισσότερο αισθητές στις αναπτυσσόμενες χώρες και ιδίως τις χώρες της Αφρικανικής ηπείρου λόγω του χαμηλού επιπέδου δυνατοτήτων αντιμετώπισης των ακραίων φαινομένων (Jagtap, 2007; Nwafor, 2006).

Τα ακραία καιρικά φαινόμενα εμφανίζονται όλο και πιο συχνά στις πόλεις σε κάθε ήπειρο (Mishra et al., 2015). Με βάση στοιχεία του 2019 κατεγράφησαν εκτεταμένοι καύσωνες σε όλο το βόρειο και νότιο ημισφαίριο (Bateman, 2019). Οι πυρκαγιές που προκλήθηκαν λόγω της κλιματικής αλλαγής, το 2018 και 2019, είχαν ως αποτέλεσμα την καταστροφή πόλεων και κωμοπόλεων στην Καλιφόρνια, στη Χιλή και στην Αυστραλία (Kramer et al., 2019). Ταυτόχρονα η ακραία βροχόπτωση αυξάνει ολοένα και περισσότερο τον κίνδυνο εμφάνισης πλημμυρών αλλά και την διάρκεια της ξηρασίας στον αστικό ιστό (Güneralp et al., 2015). Η άνοδος της στάθμης της θάλασσας, σε συνδυασμό με άλλα περιβαλλοντικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι παράκτιες πόλεις, έχει προκαλέσει πρωτοφανείς περιβαλλοντικές και κοινωνικές αλλαγές (Newton et al., 2012). Τα τρέχοντα μοντέλα κλιματικής αλλαγής προβλέπουν ότι η μέση μέγιστη θερμοκρασία στις πόλεις θα αυξηθεί παγκοσμίως κατά 2-8 ⁰C μέσα σε λίγες μόνο δεκαετίες ενώ οι πόλεις σε Ευρώπη, Νότια Αμερική και Αφρική ενδέχεται να αντιμετωπίσουν ισχυρότερες και συχνότερες ξηρασίες επιδεινώνοντας την ήδη υπάρχουσα κρίση του νερού (Newton et al., 2012).

Βασικός στόχος της Συμφωνίας του Παρισιού ήταν η συγκράτηση της παγκόσμιας αύξησης της θερμοκρασίας κάτω από 2 ^OC σε σχέση με τα προβιομηχανικά επίπεδα και η συνέχιση των προσπαθειών για τον περιορισμό της αύξησής της στον 1,5 ^OC (Chien et al., 2021; Sharif et al., 2020; Sharma et al., 2020). Ωστόσο, ακόμα και αν διατηρηθεί η μέση παγκόσμια αύξηση της θερμοκρασίας στον 1,5 ^OC από την προβιομηχανική εποχή, το 40% των μεγαλουπόλεων που είναι συγκεντρωμένες σε Ασία και Αφρική θα βιώσει περιόδους με θανατηφόρα ζέστη κάθε χρόνο. Η αύξηση της θερμοκρασίας κατά 4 ^OC θα επηρεάσει το 80% των μεγαλουπόλεων του κόσμου (T. Matthews et al., 2017). Η διαχείριση και η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή σε αστικές περιοχές θα γίνεται όλο και πιο δύσκολη καθώς οι αστικοί πληθυσμοί αυξάνονται σε συνάρτηση με τα μοναδικά χαρακτηριστικά κάθε πόλης. Το φαινόμενο της αστικής θερμικής νησίδας,[1] που εμφανίζεται σε όλο και περισσότερες πόλεις, θα έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία αποπνικτικής ατμόσφαιρας καθώς η ζέστη στον αστικό ιστό γίνεται πιο έντονη και η αναπνοή πιο δύσκολη. Η συγκέντρωση των ανθρώπινων οικισμών κατά μήκος των ποταμών και των παράκτιων ζωνών θα αυξάνει την έκθεση των ανθρώπων και των υποδομών σε κινδύνους οι οποίοι θα είναι δυσανάλογοι δεδομένου ότι οι άνθρωποι δεν θα είναι προετοιμασμένοι (Mansur et al., 2016). Αρκετές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής αναμένεται να γίνουν έντονα αισθητές στους αστικούς πληθυσμούς όπως η άνοδος της στάθμης της θάλασσας, η αύξηση της νυχτερινής θερμοκρασίας, η μείωση του όγκου χιονιού ή των βροχοπτώσεων η οποία θα οδηγήσει σε λειψυδρία. Επίσης θα αυξηθούν σε συχνότητα και μέγεθος τα ακραία καιρικά φαινόμενα όπως οι έντονες βροχοπτώσεις, τα κύματα καύσωνα, οι παράκτιες καταιγίδες, οι πλημμύρες ποταμών και η ξηρασία (Pauleit et al., 2017).

Κίνδυνοι σχετιζόμενοι με την κλιματική αλλαγή στις πόλεις

Αύξηση της θάλασσας σε παράκτιες πόλεις

Σύμφωνα με προβλέψεις, ο ρυθμός ανόδου της στάθμης της θάλασσας θα αυξηθεί έως και 1,3 μέτρα.  Σε παγκόσμιο επίπεδο, οι ανθρώπινοι πληθυσμοί συγκεντρώνονται σε παράκτιες ζώνες με χαμηλό υψόμετρο αυξάνοντας την έκθεση των ανθρώπων και των υποδομών σε πλημμύρες, κύματα καταιγίδων, διάβρωση και διείσδυση αλμυρού νερού. Παράδειγμα αποτελούν εννέα ασιατικές περιοχές Δέλτα όπου βρίσκονται σε υψόμετρο μικρότερο από 10 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας όπου οι πληθυσμοί τους ολοένα και αυξάνονται με ταχείς ρυθμούς (Small & Nicholls, 2003). Σε ορισμένες περιοχές όπως είναι η Νότια Φλόριντα (ΗΠΑ), όπου το μεγαλύτερο μέρος της βρίσκεται σε χαμηλότερο επίπεδο από αυτό της θάλασσας, γίνεται προσεκτική διαχείριση των υπόγειων υδάτων ώστε να αποτραπεί η διείσδυση του θαλασσινού νερού στην παροχή νερού καθώς θα επηρεαστούν περισσότεροι από 5 εκ. άνθρωποι. Ωστόσο, η υψηλότερη ανύψωση των υπόγειων υδάτων θα έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση της ικανότητας αποθήκευσης νερού των επιφανειακών εδαφών ενισχύοντας τις χερσαίες πλημμύρες (Czajkowski et al., 2018).

Εμφάνιση καταιγίδων στις παράκτιες πόλεις

Οι παράκτιες πόλεις βιώνουν πλημμύρες, τεράστια θαλάσσια κύματα, διάβρωση του εδάφους και αύξηση του ανέμου λόγω εμφάνισης συχνών καταιγίδων, οι οποίες προβλέπεται να αυξηθούν σε συχνότητα και μέγεθος τα επόμενα χρόνια. Τα θαλάσσια κύματα μπορούν να ενισχύσουν δραματικά τον κίνδυνο παράκτιων πλημμυρών (Kossin et al., 2017). Μια χαρακτηριστική περίπτωση αποτελεί η εμφάνιση της υπερκαταιγίδας Sandy, στην Νέα Υόρκη το 2012, όπου τα θαλάσσια κύματα συνέπεσαν με τις υψηλές παλίρροιες προκαλώντας πλημμύρες στο μετρό και καταστροφές στις παράκτιες υποδομές πλημμυρίζοντας μια περιοχή ισοδύναμη με εκείνη που προβλέπεται να πλημμυρίσει την περιοχή σε σενάριο τήξης των πάγων το 2080. Η διάβρωση που προκλήθηκε από την υπερκαταιγίδα επηρέασε τη σταθερότητα πολλών υποδομών κατά μήκος μεγάλους μέρους της τοπικής ακτογραμμής (C. Rosenzweig & Solecki, 2014).

Οι ισχυροί άνεμοι των τροπικών κυκλώνων μπορούν να αποδειχθούν καταστροφικοί για τις οικολογικές και τεχνολογικές υποδομές στις παράκτιες περιοχές. Οι παράκτιες πόλεις της Ανατολικής Ασίας, ιδίως εκείνες στο Δέλτα του ποταμού Περλ, στο Τόκιο και τη Μανίλα κινδυνεύουν από αυτού του είδους τα ακραία φαινόμενα (Sundermann et al., 2013). Ανεξάρτητα από τον τύπο της καταιγίδας, οι ισχυροί άνεμοι δημιουργούν επίσης κινδύνους για την υγεία λόγω της παράσυρσης ατμοσφαιρικών ρύπων αλλά και αερογενών σωματιδίων που προκαλούν ασθένειες. Ο κίνδυνος αυτός ενισχύεται στις πόλεις επειδή συχνά επικρατούν αυξημένες συγκεντρώσεις ατμοσφαιρικών ρύπων, συμπεριλαμβανομένων των σωματιδίων, του όζοντος και των τοξινών.

Ακραία ζέστη

Η παγκόσμια μέση θερμοκρασία έχει αυξηθεί κατά 0,8 ⁰C από το 1880 και συνεχίζει να αυξάνεται. (NASA Earth Observatory, n.d.). Η αύξηση της θερμοκρασίας επιδεινώνεται στις πόλεις λόγω του φαινομένου της θερμικής νησίδας (UHI), σύμφωνα με το οποίο οι πόλεις είναι θερμότερες από τις γύρω περιοχές (Sprigg et al., 2014). Παράδειγμα του φαινομένου της θερμικής νησίδας αποτελούν οι πόλεις των ΗΠΑ, οι οποίες θερμαίνονται 1,5 φορές ταχύτερα από τις αγροτικές περιοχές (Stone et al., 2012).  Αυτό οφείλεται στην εμφάνιση παραγόντων όπως της έλλειψης βλάστησης, την ανισορροπία εξατμισοδιαπνοής, την υψηλή ικανότητα αποθήκευσης από τα δομικά υλικά, την υψηλή την αεροδυναμική αντίσταση στη διάχυση της θερμότητας και την παραγωγή απορριπτόμενης θερμότητας από τα κτήρια και τα οχήματα (Zhao et al., 2014). Οι θερμότερες συνθήκες προκαλούν επιπτώσεις στις πόλεις μέσω διαφόρων μηχανισμών. Η υπέρβαση των θερμικών ανοχών περιορίζει τη δραστηριότητα των ανθρώπων. Η έκθεση του ανθρώπου στην υπερβολική ζέστη επιδεινώνεται λόγω του φαινομένου της θερμικής νησίδας, την άνοδο των ελάχιστων νυχτερινών θερμοκρασιών και την επιμήκυνση των θερμών εποχών. Ο άνθρωπος επιβαρύνεται ακόμα περισσότερο λόγω της αυξημένης ζήτησης για ψύξη. Επίσης, οι υψηλότερες θερμοκρασίες αυξάνουν την ατμοσφαιρική ρύπανση και προκαλούν ξηρασία λόγω της στασιμότητας του αέρα που προκύπτει από τις θερμικές αναστροφές. Αναμένεται ότι τα κύματα καύσωνα στις πόλεις θα ενταθούν τα επόμενα χρόνια (Luber & McGeehin, 2008).

Οι καύσωνες είναι ιδιαίτερα πιθανό να προκαλέσουν θερμικό στρες σε πόλεις που βρίσκονται σε θερμές και υγρές περιοχές καθώς το θερμικό στρες είναι συνάρτηση τόσο της θερμοκρασίας όσο και της υγρασίας (Zhao et al., 2014). Μια παγκόσμια ανάλυση ως προς τη συσχέτιση μεταξύ των κυμάτων καύσωνα και της ανθρώπινης θνησιμότητας έδειξε ότι θερμοκρασίες μόλις στους 20 ^OC ήταν θανατηφόρες (δηλαδή συνδέονταν με υψηλή θνησιμότητα) όταν η σχετική υγρασία ήταν υψηλή (80%) ενώ η αύξηση της θερμοκρασίας στους 30 ^OC ήταν θανατηφόρα με χαμηλή σχετική υγρασία (20%). Με βάση τα παραπάνω στοιχεία η Τζακάρτα της Ινδονησίας προβλέπεται να αντιμετωπίσει τον θανατηφόρο συνδυασμό θερμοκρασίας-υγρασίας στις 117 από τις 365 ημέρες το χρόνο μέχρι το 2100 σε σύγκριση με την Νέα Υόρκη που εμφανίζει αυτόν τον θανατηφόρο συνδυασμό 9 – 50 ημέρες το χρόνο (Mora et al., 2017).

Βροχοπτώσεις, καταιγίδες και πλουβιακές πλημμύρες

Οι υδρολογικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής θα είναι πιο μεταβλητές χωρικά και χρονικά σε σχέση με τις θερμοκρασιακές μεταβολές στις πόλεις. Επειδή οι περισσότερες πόλεις, βασίζονται για την υδροδότησή τους, σε περιφερειακές ή απομακρυσμένες λεκάνες απορροής ή σε πηγές υπόγειων υδάτων που αναπληρώνονται αργά, οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην υδρολογία των πόλεων θα είναι σημαντικές ως προς την ασφάλεια του νερού σε αυτές. Οι μεταβολές στη συνολική ποσότητα, στην ένταση και στην εποχικότητα των βροχοπτώσεων μπορούν να επηρεάσουν τις αστικές περιοχές. Οι αλλαγές αυτές θα διαφέρουν στο χώρο καθώς ορισμένες αστικές περιοχές θα δέχονται μεγαλύτερη ποσότητα βροχοπτώσεων σε σχέση με άλλες. Οι πόλεις ενισχύουν την εμφάνιση της ξηρασίας λόγω της αυξημένης ζήτησης νερού για συντήρηση της βλάστησης και της ψύξης (Hayhoe et al., 2018).

Απ’ όλες τις φυσικές καταστροφές, οι πλημμύρες των ποταμών φαίνεται ότι θα επηρεάσουν περίπου 379 εκατομμύρια ανθρώπους σε κινδύνους που σχετίζονται με το κλίμα  (Sundermann et al., 2013). Μεγάλο μέρος των αστικών υποδομών βρίσκεται κατά μήκος των ποταμών, ακόμη και στις κοίτες αυτών. Οι υποδομές αυτές είναι πιο ευάλωτες στις πλημμύρες και στη διάβρωση των όχθεων των ποταμών. Οι πόλεις, παραδοσιακά, επιδιώκουν να θωρακίσουν και να ενισχύσουν τις όχθες τους χρησιμοποιώντας δομημένες υποδομές αντί να βασίζονται σε φυσικές πλημμυρικές ζώνες. Αυτή η εξάρτηση από τα αναχώματα, την ευθυγράμμιση και την σκλήρυνση των καναλιών μπορεί να οδηγήσει σε μια ψευδή αίσθηση ασφάλειας, ιδίως όταν τα δεδομένα δείχνουν ότι στο μέλλον θα υπάρχουν μεταβαλλόμενες πλημμύρες (Markolf et al., 2018).

Η υψηλή αδιαπέραστη κάλυψη που υπάρχει στις πόλεις όπως είναι οι δρόμοι, οι χώροι στάθμευσης, τα κτήρια σε συνδυασμό με τα πυκνά δίκτυα αποχέτευσης και άλλες επιφάνειες επιδεινώνει τις επιπτώσεις των ισχυρών βροχοπτώσεων, μεγεθύνει την αστική απορροή και τις πλουβιακές[2] πλημμύρες και εμποδίζει τη διήθηση (B. R. Rosenzweig et al., 2018). Οι φτωχές περιοχές στις πόλεις κινδυνεύουν περισσότερο καθώς κατοικούνται από ανθρώπους με χαμηλότερη ικανότητας προσαρμογής ή αντίδρασης από τους ανθρώπους που κατοικούν σε πιο πλούσιες και εύπορες περιοχές.

Άλλοι σχετιζόμενοι κίνδυνοι με την κλιματική αλλαγή στις πόλεις

Εκτός από τους κινδύνους που σχετίζονται με τη θερμοκρασία και το νερό, οι πόλεις είναι δυνητικά εκτεθειμένες σε ακραία γεγονότα και κλιματικές διαταραχές όπως οι πυρκαγιές, οι ανεμοστρόβιλοι, οι τυφώνες, οι κατολισθήσεις και οι σεισμοί τα οποία φαίνεται ότι θα επιδεινωθούν λόγω της κλιματικής αλλαγής. Οι ανθρώπινες αποφάσεις και οι τοποθεσίες εγκατάστασης επηρεάζουν σημαντικά την έκθεση των κατοίκων των πόλεων σε αυτούς τους κινδύνους. Για παράδειγμα, ενώ οι αστικές πυρκαγιές κάποτε ισοπέδωναν ολόκληρες πόλεις, σήμερα δεν αποτελούν πλέον απειλή. Ωστόσο, ο αριθμός τους αυξάνεται σε περιαστικές και δασικές περιοχές (Grimm et al., 2017). Οι μελλοντικές αυξήσεις αυτού του είδους των πυρκαγιών θα αυξήσουν την ανθρώπινη θνησιμότητα. (Radeloff et al., 2018). Ακόμα και όταν η πυρκαγιές δεν απειλούν άμεσα τη ζωή και τους οικισμούς των πόλεων, ωστόσο μπορούν να τους εκθέσουν σε κίνδυνο καθώς αυτοί θα βρίσκονται στο ρεύμα του ανέμου, σε περίπτωση σοβαρής ατμοσφαιρικής ρύπανσης, όπως συνέβη στη Μόσχα κατά τη διάρκεια του ρωσικού καύσωνα το 2010 (Shaposhnikov et al., 2014).

Επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στις πόλεις

Κοινωνικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής

Οι ακραίες θερμοκρασίες στις πόλεις θα προκαλέσουν πλήθος επιπτώσεων στη σωματική υγεία των κατοίκων συμπεριλαμβανομένης της θνησιμότητας και της νοσηρότητας από θερμικό επεισόδιο, της αφυδάτωσης, της εμφάνισης συναφών ασθενειών και της θερμικής εξάντλησης.  Τα πιο ευάλωτα άτομα όπως, οι ηλικιωμένοι, οι νέοι, οι κοινωνικά απομονωμένοι, οι άστεγοι είναι περισσότερο εκτεθειμένα στη ζέστη λόγω έλλειψης κλιματισμού και μικρής ικανότητας φυτικής ψύξης (Kjellstrom et al., 2016; Watts et al., 2018). Η έκθεση στη θερμότητα θα μειώσει επίσης την ικανότητα για σωματική δραστηριότητα μειώνοντας την παραγωγικότητα των εργαζομένων και τις δραστηριότητες άσκησης.

Οι πιο φτωχοί κάτοικοι των πόλεων διατρέχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο γιατί δεν διαθέτουν επαρκή στέγαση και άλλες υποδομές, πρόσβαση σε καθαρό νερό και υπηρεσίες υγειονομικής περίθαλψης και έκτακτης ανάγκης (Romero Lankao & Qin, 2011). Οι έντονες βροχοπτώσεις και οι πλημμύρες των ποταμών μπορούν επίσης να επηρεάζουν την ανθρώπινη υγεία. Η αστική απορροή μπορεί να μεταφέρει, να παρασύρει και να μεταφέρει βαρέα μέταλλα, θρεπτικά συστατικά, άλατα και παθογόνα βακτήρια στα συστήματα όμβριων υδάτων με αποτέλεσμα να δημιουργούνται κίνδυνοι της δημόσιας υγείας και της υγείας των υδάτινων οικοσυστημάτων (Kaushal et al., 2014).

Οι καταστροφές που σχετίζονται με τον καιρό αλλά και με τις ζημιές στις υποδομές έχουν συσχετιστεί με διαταραχή μετατραυματικού στρες, κατάθλιψη και άγχος. Η ακραία ζέστη έχει συνδεθεί με επιθετικότητα, εγκληματική συμπεριφορά, διαταραχές της διάθεσης και άνοια (Torres & Casey, 2017).

Οικολογικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στις πόλεις

Τα οικολογικά συστήματα στις πόλεις είναι ιδιαίτερα ευάλωτα στην κλιματική αλλαγή λόγω των αλληλεπιδραστικών επιδράσεων με τις διαταραχές, τα παράσιτα και τα παθογόνα βακτήρια, καθώς και με στρεσογόνους παράγοντες όπως τα απολυμαντικά των δρόμων και τη συμπίεση του εδάφους. Επιπλέον η ταχεία αστική επέκταση σε πολλές πόλεις του κόσμου πιθανόν να μεταβάλει την περιφερειακή βιοποικιλότητα (Seto et al., 2012). Οι συσχετίσεις μεταξύ των κλιματικών παραγόντων και της ποικιλότητας των φυτών υποδηλώνουν ότι η αστική βιοποικιλότητα θα είναι ευαίσθητη στην κλιματική αλλαγή. Για παράδειγμα, στις πόλεις με τις υψηλότερες μέγιστες θερμοκρασίες είχαν χαμηλότερο πλούτο φυτικών ειδών, τόσο καλλιεργούμενων όσο και ενδημικών στις αυλές των κατοικιών (Padullés Cubino et al., 2019). Από την άλλη πλευρά, ο πλούτος των ενδημικών ειδών αυξήθηκε σε περιοχές όπου οι χειμώνες ήταν σχετικά ήπιοι – ένα μοτίβο που παρατηρήθηκε για τα αστικά δέντρα στη Βόρεια Αμερική. Έτσι η κλιματική αλλαγή μπορεί να μειώσει τον πλούτο των φυτικών ειδών σε θερμότερες περιοχές ενώ να τον αυξήσει σε ψυχρότερες (Jenerette et al., 2016).

Η χρήση αστικών δέντρων μπορεί να μειώσει την κλιματική αλλαγή. Ωστόσο ο αριθμός τους μπορεί να μειωθεί λόγω κλιματικής αλλαγής, επειδή πολλά είδη δέντρων που φυτεύονται σήμερα στις πόλεις δεν θα είναι κατάλληλα για τα μελλοντικά κλίματα (McBride & Laćan, 2018). Επιπλέον οι πόλεις κινδυνεύουν από τυχαίες εισαγωγές νέων παρασίτων και παθογόνων μικροβίων από το εμπόριο φυτωρίων και η χαμηλή ποικιλότητα των αστικών δέντρων μπορεί να ευνοήσει την εγκατάσταση αυτών  των παρασίτων και παθογόνων (Kendal et al., 2014). Επίσης τα αστικά δέντρα είναι ευάλωτα σε ισχυρούς ανέμους και έντονες καταιγίδες καθώς τα ριζικά τους συστήματα δεν είναι ικανά να τα στηρίξουν. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι τα αστικά εδάφη είναι συχνά συμπιεσμένα, υδαρή, ξηροθερμικά ή περιέχουν επιχώσεις και η διάνοιξη φρεατίων, η κατασκευή και το κούρεμα μπορεί να τα βλάψει (Moore, 2014).

Στις αστικές λίμνες και τα ποτάμια η υψηλότερη θερμοκρασία του νερού σε συνδυασμό με τα υψηλά θρεπτικά φορτία θα προωθήσουν την άνθιση των φυκών και των επιβλαβών κυανοβακτηρίων (Paerl & Paul, 2012) αυξάνοντας την έκθεση των κατοίκων των πόλεων και των κατοικίδιων ζώων σε κυανοβακτηριακές τοξίνες (Waajen et al., 2014).  Επίσης, οι ανθίσεις σε συνδυασμό με τη μειωμένη ανταλλαγή βαθιών υδάτων με οξυγονωμένα επιφανειακά ύδατα μπορεί να οδηγήσουν σε υποξικά φαινόμενα τα οποία σκοτώνουν τα ψάρια και τον βενθικό βιόκοσμο συμβάλλοντας περαιτέρω στον ευτροφισμό των αστικών λιμνών (Ladwig et al., 2018).

Επιπτώσεις στις υποδομές των πόλεων

Τα τεχνικά συστήματα ή συστήματα υποδοχής σχεδιάζονται και διαχειρίζονται για την παροχή συγκεκριμένων υπηρεσιών και την προστασία των αστικών πληθυσμών. Οι παρεχόμενες υπηρεσίες περιλαμβάνουν την ηλεκτρική ενέργεια, την παροχή νερού, την κινητικότητα, τη διαχείριση των αποβλήτων, τις υποδομές των όμβριων υδάτων, τα θαλάσσια τείχη, τα αναχώματα και τα κλιματιζόμενα κτήρια. Η κλιματική αλλαγή θα έχει έντονες επιπτώσεις στις υποδομές λόγω της θέσης, της ηλικίας, του σχεδιασμού και της υπέρβασης των ορίων τους (Chester & Allenby, 2018). Οι υποδομές που είναι πιο πυκνές και συνυπάρχουν στις πόλεις θα δεχτούν τους μεγαλύτερους κινδύνους της κλιματικής αλλαγής όπως οι καταιγίδες καθώς μια καταιγίδα δεδομένης έντασης και έκτασης θα προκαλέσει περισσότερες ζημίες στις αστικές παρά στις αγροτικές περιοχές. Επίσης, οι γραμμές ηλεκτροδότησης, οι σωλήνες αποχέτευσης και τα δίκτυα παροχής νερού που βρίσκονται κατά μήκος δρόμων ή ρεμάτων θα είναι πιο ευάλωτες σε πλημμύρες. Οι υποδομές που κατασκευάστηκαν για να αντέχουν στο ιστορικό κλίμα θα αρχίσουν να αποτυγχάνουν καθώς τα ακραία φαινόμενα θα γίνονται πιο συχνά και η κατασκευές λόγω παλαιότητας θα είναι ανεπαρκείς σε ένα ασταθή κλιματικό κόσμο.

Στρατηγικές αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής στις πόλεις

Μεγάλος όγκος δεδομένων υποστηρίζει ότι μια σειρά από στρατηγικές που βασίζονται στην τεχνολογία, τη φύση και στην αλλαγή συμπεριφορών και αξιών μπορούν να αποτελέσουν λύσεις για την προσαρμογή των πόλεων στις κλιματικές προκλήσεις με σκοπό τον καλύτερο τρόπο ενσωμάτωσης και τη μεγιστοποίηση των οφελών που μπορούν να προσφέρουν.

Λύσεις που βασίζονται στην τεχνολογία

Οι λύσεις που βασίζονται στην τεχνολογία για την προσαρμογή των πόλεων στην κλιματική αλλαγή είναι καλά μελετημένες και συνεχώς εμφανίζονται καινούργιες οι οποίες εξετάζονται για την αποτελεσματικότητά τους. Παράδειγμα αποτελεί η χρήση συστημάτων που εκμεταλλεύονται τους πύργους ψύξης και την περιφερειακή διανομή εξοικονομώντας ενέργεια και μειώνοντας αισθητά την θερμότητα. (Dhakal & Hanaki, 2002).

Άλλες απλές τεχνολογικές λύσεις που έχουν υιοθετηθεί ευρέως αποτελούν τα οικοδομικά υλικά τα οποία αυξάνουν την λευκαύγεια[3] των αστικών επιφανειών ώστε να αντανακλούν το φως του ήλιου, η χρήση ανοιχτόχρωμων χρωμάτων τα οποία μπορούν να μειώσουν το θερμικό φορτίο των κτιρίων κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού (Francis & Jensen, 2017) και τα διαπερατά πεζοδρόμια τα οποία αντικαθιστούν την άσφαλτο, μετριάζουν την αστική θερμότητα, και την απορροή των όμβριων υδάτων αντανακλώντας την ακτινοβολία. Επίσης παρέχουν ψύξη λόγω της εξάτμισης επιτρέποντας το υποκείμενο έδαφος να απορροφήσει τα κρημνίσματα (Li et al., 2013). Επίσης οι αισθητήρες και τα αυτοματοποιημένα ή μη επανδρωμένα συστήματα (π.χ. συστήματα ποτίσματος) χρησιμοποιούνται όλο και περισσότερο στα πλαίσια των έξυπνων πόλεων για την εξοικονόμηση και την ανακύκλωση του νερού πριν ή κατά τη διάρκεια ξηρασίας και πλημμύρας (Koop & van Leeuwen, 2017; Rathore et al., 2016).

Λύσεις που βασίζονται στη φύση

Οι λύσεις που βασίζονται στη φύση (δηλαδή, στη χρήση βλάστησης και των μπλε-πράσινων υποδομών[4]) μπορούν να παρέχουν ένα πλήθος οικοσυστημικών υπηρεσιών με σκοπό τη βελτίωση και την ευημερία τόσο του περιβάλλοντος όσο και του ανθρώπου. Όλο και περισσότερες οι λύσεις που βασίζονται στη φύση υιοθετούνται για να βοηθήσουν στο μετριασμό των προβλημάτων όπως η ακραία ζέστη, η ξηρασία και οι πλημμύρες (Fischer et al., 2018).

Πρακτικές αντιμετώπισης της αύξησης της θάλασσας σε παράκτιες πόλεις

Οι στρατηγικές που βασίζονται στη φύση μπορούν να μειώσουν τους αυξανόμενους κινδύνους των παράκτιων πλημμυρών και της διάβρωσης λόγω των καταιγίδων μεγάλης ένταξης που συνοδεύουν την άνοδο της στάθμης της θάλασσας. Στρατηγικές όπως η δημιουργία νησιών-φραγμάτων, κοραλλιογενών υφάλων και υφάλων από στρείδια, η χρήση φυκιών και θαλάσσιων λιβαδιών καθώς επίσης και οι αμμόλοφοι, τα μαγκρόβια[5] δάση και οι αλυκές μπορούν να μειώσουν τη διάβρωση και να προστατεύσουν τους ανθρώπινους οικισμούς (Arkema et al., 2013). Αυτά τα ενδιαιτήματα διαχέουν την ενέργεια των κυμάτων, μετριάζουν το ύψος τους, μειώνουν την ένταση των καταιγίδων, παγιδεύουν και σταθεροποιούν τα εδάφη και τα ιζήματα. Συνεπώς είναι πιο ανθεκτικά αφού υφίστανται λιγότερες ζημιές και είναι πιο ευπροσάρμοστα αφού μπορούν μόνα τους να ανακάμψουν σε σύγκριση με τις υλικές υποδομές όπως τα διαφράγματα και τα θαλάσσια τείχη (Spalding et al., 2014). 

Πρακτικές αντιμετώπισης της ακραίας ζέστης στις πόλεις

Το αστικό πράσινο, με τη μορφή των πάρκων και των ανοιχτών χώρων, των πράσινων στεγών και των δενδροστοιχιών μπορεί να μειώσει το φαινόμενο της θερμικής νησίδας (UHI) και να προσφέρει ανακούφιση από τους καύσωνες που προκαλούνται από την κλιματική αλλαγή (Bowler et al., 2010). Μια μετα-ανάλυση των ψυκτικών επιδράσεων του αστικού πρασίνου σε πόλεις σε όλον το κόσμο διαπίστωσε ότι σε περιοχές που υπήρχαν πάρκα η θερμοκρασία ήταν κατά μέσο όρο 1°C ψυχρότερη σε σχέση με τις περιοχές οι οποίες δεν τα διέθεταν. Αυτό συνέβαινε πιθανότατα λόγω της υψηλής ψύξης λόγω της εξάτμισης και της χαμηλής αποθήκευσης θερμότητας. Σε έρευνα στη Βαρκελώνη η ψύξη ήταν η μόνη υπηρεσία της φύσης που αξιολογήθηκε ως «υψηλή» μεταξύ των οικοσυστημικών υπηρεσιών (ρύθμιση του κλίματος, της ποιότητας του αέρα και της δέσμευσης του άνθρακα). (Baró et al., 2017). Επίσης σε άλλη έρευνα που έγινε στο Φοίνιξ (Αριζόνα, Η.Π.Α.) έδειξε ότι οι φυτεμένες επιφάνειες ήταν κατά μέσο όρο 25 °C ψυχρότερες σε σχέση με τις γυμνές επιφάνειες (Jenerette et al., 2016). Μελέτες για τις ψυκτικές επιδράσεις των πράσινων στεγών σε πόλεις από τροπικές, υποτροπικές και εύκρατες περιοχές έδειξαν ασύμβατες διαφορές θερμοκρασίας πράσινων και μη πράσινων στεγών. Επίσης τα δέντρα που παρέχουν σκιά και ψύξη λόγω εξάτμισης είναι γενικά πιο δροσερά σε σχέση με κοντινές περιοχές που δεν περιέχουν δέντρα (Bowler et al., 2010).

 Πρακτικές αντιμετώπισης χερσαίων καταιγίδων, πλουβιακών πλημμυρών και ξηρασιών

Οι πράσινες στέγες, οι λίμνες όμβριων υδάτων, οι βιολογικοί αγωγοί, τα βροχοφράγματα και οι λεκάνες κατακράτησης μπορούν να προωθήσουν τη διήθηση και την κατακράτηση των υπόγειων υδάτων ή/και την εξατμισοδιαπνοή μειώνοντας έτσι τον όγκο της απορροής και τους ρυθμούς ροής κατά τη διάρκεια ισχυρών καταιγίδων βροχής (Pennino et al., 2016). Εάν τοποθετηθούν στρατηγικά στο τοπίο, δηλαδή διασκορπιστούν σε όλο το τοπίο και τοποθετηθούν δίπλα σε δρόμους μπορούν να μειώσουν τους κινδύνους πλημμυρών από πλουβιακές πλημμύρες και τις επιζήμιες επιπτώσεις της απορροής υψηλής ταχύτητας (Zellner et al., 2016). Για παράδειγμα, , η ύπαρξη 10% της έκτασης του τοπίου σε πράσινες υποδομές σε προσομοιώσεις μιας λεκάνης απορροής στο Σικάγο ελαχιστοποίησε τον κίνδυνο πλημμύρας που σχετίζεται με μέτριες καταιγίδες (Zellner et al., 2016).

Πολλές πόλεις έχουν επικεντρωθεί στην αύξηση της κάλυψης του θόλου των αστικών δέντρων, εν μέρει για τη μείωση του όγκου των απορροών των όμβριων υδάτων και για την καθυστέρηση των μέγιστων ορών κατά τη διάρκεια βροχοπτώσεων χαμηλής ένταξης. Επίσης, η διαπνοή από τα δέντρα μπορεί ενδεχομένως να μειώσει την απορροή, παρέχοντας μεγαλύτερο όγκο εδάφους για την αποθήκευση νερού. (McPherson et al., 2011).  Οι πράσινες υποδομές παρέχουν κάποια ικανότητα για την απομάκρυνση ρύπων από όμβρια ύδατα. (Flynn et al., 2014). Επιπλέον, η αύξηση της πράσινης υποδομής στις λεκάνες απορροής μπορεί να μειώσει την εξαγωγή θρεπτικών ουσιών από τα όμβρια ύδατα στα ρέματα (Reisinger et al., 2019).

 Λύσεις που βασίζονται στην αλλαγή κοινωνικών συμπεριφορών και αξιών

Οι κοινωνικές λύσεις για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής βασίζονται στην εξέταση αλλαγών στις κοινωνικές αξίες που ενθαρρύνουν τα άτομα να αλλάξουν τις συμπεριφορές και τις πρακτικές τους (Sheppard, 2011). Οι λύσεις αυτές μπορούν να αυξήσουν την αποδοχή και την υιοθέτηση νέων μέτρων (Simon, 2016). Στρατηγικές όπως οι διαμεσολαβητές δικτύων οι οποίοι μπορούν να συνδέσουν απομονωμένες ομάδες χωρίς δικαιώματα θα διασφαλίσουν ότι όλοι οι ενδιαφερόμενοι θα ακούγονται και η γνώση θα μοιράζεται και θα παράγεται από κοινού (Ernstson et al., 2010). Οι πρωτοβουλίες κοινωνικής κινητοποίησης, από τις διαδικασίες σχεδιασμού υπό την ηγεσία της κυβέρνησης έως τις πρωτοβουλίες σε κλίμακα γειτονιάς, μπορούν να μειώσουν τα εμπόδια γύρω από τις βιώσιμες λύσεις για το κλίμα και να παρακινήσουν τη δράση μέσω της δέσμευσης, της μάθησης και της πρακτικής συμμετοχής (Westerhoff et al., 2018).

Μειονεκτήματα των στρατηγικών αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής στις πόλεις

Παρόλο που οι τεχνολογικές λύσεις έχουν μελετηθεί καλά και αναπτύσσονται διαρκώς καινούργιες, πολλές από αυτές είναι απρόσιτες για πολλές πόλεις καθώς αυτές δεν διαθέτουν τους πόρους για την εφαρμογή και τη συντήρησή τους. Αυτού του είδους οι λύσεις απαιτούν κοινωνική και κυβερνητική παρέμβαση για να ξεπεραστούν τα εμπόδια (Pasquini, 2019).

Το μειονέκτημα της χρήσης αστικών πρακτικών που βασίζονται στη φύση είναι η ευαισθησία που εμφανίζουν στις κλιματικές προκλήσεις που προορίζονται να αντιμετωπίσουν επειδή οι αλλαγές στη θερμοκρασία, στη συχνότητα και στην ένταση των βροχοπτώσεων μπορεί να επηρεάσουν την ίδια την πράσινη υποδομή (McPhearson et al., 2015). Για παράδειγμα η μειωμένη διαθεσιμότητα νερού για τη στήριξη των δέντρων μπορεί να οδηγήσει σε ταχεία μείωση της κάλυψης σκιάς, της διαπνοής και της ψύξης λόγω εξάτμισης (Ward et al., 2016). Για αυτό το λόγο οι λύσεις που βασίζονται στη φύση απαιτούν κατάλληλη διαχείριση για να διατηρήσουν τις επιθυμητές τους λειτουργίες και επιδόσεις καθώς το περιβάλλον αλλάζει (Andersson et al., 2019). Αν και αυτό το είδος λύσεων κερδίζει όλο και μεγαλύτερη προσοχή από ερευνητές και επαγγελματίες, παραμένει ασαφές σε ποιο βαθμό οι λύσεις που βασίζονται στη φύση είναι συγκρίσιμες με τις γκρίζες υποδομές και, επομένως, αν μπορούν να τις αντικαταστήσουν από άποψη αποτελεσματικότητας (Bai, 2018).  Καμιά στρατηγική που βασίζεται στη φύση δεν μπορεί να αποτρέψει πλήρως τη σταδιακή πορεία των θαλασσών στις παράκτιες πόλεις λόγω αύξησης της στάθμης της θάλασσας. Οι δαπανηρές μηχανικές κατασκευές όπως τα αναχώματα, οι αντλίες και οι εναλλακτικές πηγές νερού μπορούν απλά να καθυστερήσουν την ανάγκη επανεγκατάστασης των ανθρώπων σε άλλη περιοχή (Hino et al., 2017).

Σε πόλεις με μεγάλο αριθμό φτωχών κοινοτήτων, η ευαισθητοποίηση σχετικά με τον κλιματικό κίνδυνο μπορεί να είναι υψηλή αλλά η ικανότητα αυτοπροστασίας μπορεί να είναι περιορισμένη (Dodman et al., 2017). Επίσης, η πολιτική στέρηση των δικαιωμάτων και η απομόνωση μπορεί να επιδεινώσει περαιτέρω τους κινδύνους από την κλιματική αλλαγή εάν οι ομάδες δεν συμμετέχουν στις διαδικασίες λήψεις αποφάσεων σχετικά με την προσαρμογή και τον μετριασμό (Hesed & Paolisso, 2015).

Συμπεράσματα

 Σήμερα, πάνω από το ήμισυ του παγκόσμιου πληθυσμού ζει σε πόλεις, ενώ το ποσοστό των κατοίκων των πόλεων αναμένεται να αυξηθεί πάνω από 70% έως το 2070 (Hannah & Roser, 2018). Η αυξανόμενη τάση συγκέντρωσης των ανθρώπων στις πόλεις κατά την τελευταία δεκαετία σε συνδυασμό με τις προκλήσεις που θα επιφέρει η κλιματική αλλαγή αποτέλεσε αφορμή ώστε πολλές κυβερνήσεις να ασχοληθούν με τη δημιουργία δραστηριοτήτων, καινοτομιών και μετασχηματιστικών αλλαγών που θα έχουν ως σκοπό να βοηθήσουν τις πόλεις τους να αντιμετωπίσουν τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής (Pancost, 2016; Pineda-Pinto et al., 2022).

Καμία λύση από μόνη της, από αυτές που προαναφέρθηκαν, δεν θα είναι σε θέση να αντιμετωπίσει την πολυπλοκότητα και την κλίμακα της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή στις πόλεις. Η ενσωμάτωση των διαφορετικών ιδιοτήτων όλων των τύπων λύσεων μπορεί να παρέχει τα απαραίτητα στοιχεία ώστε να καταστεί δυνατός ο διαρθρωτικός ή συστημικός μετασχηματισμός με πολυδιαστάστατα αποτελέσματα για το περιβάλλον και τον άνθρωπο (Scoones et al., 2020).

Έτσι, για παράδειγμα, εάν χρησιμοποιηθεί η χρήση του κλιματιστικού ως προστατευτικός παράγοντας για τις υψηλές θερμοκρασίες, η αλλαγή της κουλτούρας ενός γραφείου ώστε να επιτρέπει πιο χαλαρή ενδυμασία ή μετατόπιση των ωρών σε ψυχρότερες ώρες για τη μείωση της χρήσης ενέργειας μπορεί να μειωθούν οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα. Επίσης η τεχνολογική προστασία από πλημμύρες, όπως τα αναχώματα ή τα αντλιοστάσια μπορεί να ενισχυθεί από λύσεις που βασίζονται στη φύση, όπως η φροντίδα των ακτών ή η επαναχάραξη των προκυμαίων με αποτέλεσμα να διατηρηθεί η βιοποικιλότητα (Aerts et al., 2014). Άλλο παράδειγμα αποτελεί η ανάπτυξη συστημάτων δημόσιων και ενεργητικών δρόμων όπως τα διαπερατά πεζοδρόμια τα οποία θα σκιάζονται από βλάστηση η οποία θα παρέχει δροσερές διαδρομές για τις μετακινήσεις των κατοίκων των πόλεων κατά τη διάρκεια ακραίων θερμοκρασιών η οποία μπορεί να συνδυαστεί με την αλλαγή της συμπεριφοράς τους, με επιλογή στη χρήση δημόσιων μέσων μεταφοράς και περιορισμό των ιδιωτικών τους οχημάτων (Aerts et al., 2014).

Οι στόχοι της βιώσιμης ανάπτυξης (ΣΒΑ) αποσκοπούν στην ταυτόχρονη αντιμετώπιση πολλών στόχων, όπως η εξάλειψη της φτώχιας (στόχος 1), η οικοδόμηση βιώσιμων κοινοτήτων και πόλεων (στόχος 11) και άλλα. Η επίτευξη όλων αυτών των στόχων θα πραγματοποιηθεί μόνο μέσω της υιοθέτησης ολοκληρωμένων λύσεων όπου μπορεί να αναπτυχθεί η πολυδιάστατη ανθεκτικότητα για την αντιμετώπιση των προκλήσεων της κλιματικής αλλαγής στις πόλεις.

 Βιβλιογραφία

Aerts, J. C. J. H., Botzen, W. J. W., Emanuel, K., Lin, N., De Moel, H., & Michel-Kerjan, E. O. (2014). Climate adaptation: Evaluating flood resilience strategies for coastal megacities. Science, 344(6183), 473–475. https://doi.org/10.1126/SCIENCE.1248222/SUPPL_FILE/1248222.AERTS.SM.PDF

Andersson, E., Langemeyer, J., Borgström, S., McPhearson, T., Haase, D., Kronenberg, J., Barton, D. N., Davis, M., Naumann, S., Röschel, L., & Baró, F. (2019). Enabling Green and Blue Infrastructure to Improve Contributions to Human Well-Being and Equity in Urban Systems. BioScience, 69(7), 566–574. https://doi.org/10.1093/BIOSCI/BIZ058

Arkema, K. K., Guannel, G., Verutes, G., Wood, S. A., Guerry, A., Ruckelshaus, M., Kareiva, P., Lacayo, M., & Silver, J. M. (2013). Coastal habitats shield people and property from sea-level rise and storms. Nature Climate Change 2013 3:10, 3(10), 913–918. https://doi.org/10.1038/nclimate1944

Ayers, J., Huq, S., Wright, H., Faisal, A. M., & Hussain, S. T. (2014). Mainstreaming climate change adaptation into development in Bangladesh. Https://Doi.Org/10.1080/17565529.2014.977761, 6(4), 293–305. https://doi.org/10.1080/17565529.2014.977761

Bai, X. (2018). Advance the ecosystem approach in cities. Nature, 559(7712), 7. https://doi.org/10.1038/D41586-018-05607-X

Baró, F., Gómez-Baggethun, E., Baró, F., & Gómez-Baggethun, E. (2017). Assessing the Potential of Regulating Ecosystem Services as Nature-Based Solutions in Urban Areas. Theory and Practice of Urban Sustainability Transitions, 139–158. https://doi.org/10.1007/978-3-319-56091-5_9

Bateman, J. (2019). July 2019 was hottest month on record for the planet | National Oceanic and Atmospheric Administration. National Oceanic and Atmospheric Administration. https://www.noaa.gov/news/july-2019-was-hottest-month-on-record-for-planet

Bowler, D. E., Buyung-Ali, L., Knight, T. M., & Pullin, A. S. (2010). Urban greening to cool towns and cities: A systematic review of the empirical evidence. Landscape and Urban Planning, 97(3), 147–155. https://doi.org/10.1016/J.LANDURBPLAN.2010.05.006

Chester, M. V., & Allenby, B. (2018). Toward adaptive infrastructure: flexibility and agility in a non-stationarity age. Https://Doi.Org/10.1080/23789689.2017.1416846, 4(4), 173–191. https://doi.org/10.1080/23789689.2017.1416846

Chien, F., Anwar, A., Hsu, C. C., Sharif, A., Razzaq, A., & Sinha, A. (2021). The role of information and communication technology in encountering environmental degradation: Proposing an SDG framework for the BRICS countries. Technology in Society, 65, 101587. https://doi.org/10.1016/J.TECHSOC.2021.101587

Czajkowski, J., Engel, V., Martinez, C., Mirchi, A., Watkins, D., Sukop, M. C., & Hughes, J. D. (2018). Economic impacts of urban flooding in South Florida: Potential consequences of managing groundwater to prevent salt water intrusion. Science of The Total Environment, 621, 465–478. https://doi.org/10.1016/J.SCITOTENV.2017.10.251

Dhakal, S., & Hanaki, K. (2002). Improvement of urban thermal environment by managing heat discharge sources and surface modification in Tokyo. Energy and Buildings, 34(1), 13–23. https://doi.org/10.1016/S0378-7788(01)00084-6

Dodman, D., Leck, H., Rusca, M., & Colenbrander, S. (2017). African Urbanisation and Urbanism: Implications for risk accumulation and reduction. International Journal of Disaster Risk Reduction, 26, 7–15. https://doi.org/10.1016/J.IJDRR.2017.06.029

Dr. J. Shepherd, M., Shindell, D., & O’Carroll, C. M. (2015). What’s the Difference Between Weather and Climate? NASA; Brian Dunbar. http://www.nasa.gov/mission_pages/noaa-n/climate/climate_weather.html

Ernstson, H., Barthel, S., Andersson, E., & Borgström, S. (2010). Scale-Crossing Brokers and Network Governance of Urban Ecosystem Services: The Case of Stockholm. Ecology and Society, 15(4), 25.

Feliciano, D., Recha, J., Ambaw, G., MacSween, K., Solomon, D., & Wollenberg, E. (2022). Assessment of agricultural emissions, climate change mitigation and adaptation practices in Ethiopia. Climate Policy, 22(4), 427–444. https://doi.org/10.1080/14693062.2022.2028597/SUPPL_FILE/TCPO_A_2028597_SM8471.ZIP

Fischer, L. K., Honold, J., Botzat, A., Brinkmeyer, D., Cvejić, R., Delshammar, T., Elands, B., Haase, D., Kabisch, N., Karle, S. J., Lafortezza, R., Nastran, M., Nielsen, A. B., van der Jagt, A. P., Vierikko, K., & Kowarik, I. (2018). Recreational ecosystem services in European cities: Sociocultural and geographical contexts matter for park use. Ecosystem Services, 31, 455–467. https://doi.org/10.1016/J.ECOSER.2018.01.015

Flynn, C., Davidson, C. I., & Mahoney, J. (2014). Transformational Changes Associated with Sustainable Stormwater Management Practices in Onondaga County, New York. ICSI 2014: Creating Infrastructure for a Sustainable World - Proceedings of the 2014 International Conference on Sustainable Infrastructure, 89–100. https://doi.org/10.1061/9780784478745.009

Francis, L. F. M., & Jensen, M. B. (2017). Benefits of green roofs: A systematic review of the evidence for three ecosystem services. Urban Forestry & Urban Greening, 28, 167–176. https://doi.org/10.1016/J.UFUG.2017.10.015

Grimm, N. B., Pickett, S. T. A., Hale, R. L., & Cadenasso, M. L. (2017). Does the ecological concept of disturbance have utility in urban social–ecological–technological systems? Ecosystem Health and Sustainability, 3(1). https://doi.org/10.1002/EHS2.1255/SUPPL_FILE/TEHS_A_11879063_SM0001.DOCX

Güneralp, B., Güneralp, I., & Liu, Y. (2015). Changing global patterns of urban exposure to flood and drought hazards. Global Environmental Change, 31, 217–225. https://doi.org/10.1016/J.GLOENVCHA.2015.01.002

Hannah, R., & Roser, M. (2018). Urbanization. Our World in Data. https://ourworldindata.org/urbanization?source=content_type%3Areact%7Cfirst_level_url%3Aarticle%7Csection%3Amain_content%7Cbutton%3Abody_link

Hayhoe, K., Wuebbles, D. J., Easterling, D. R., Fahey, D. W., Doherty, S., Kossin, J. P., Sweet, W. V., Vose, R. S., & Wehner, M. F. (2018). Chapter 2 : Our Changing Climate. Impacts, Risks, and Adaptation in the United States: The Fourth National Climate Assessment, Volume II. https://doi.org/10.7930/NCA4.2018.CH2

Hesed, C. D. M., & Paolisso, M. (2015). Cultural knowledge and local vulnerability in African American communities. Nature Climate Change, 5(7), 683–687. https://doi.org/10.1038/NCLIMATE2668

Hino, M., Field, C. B., & Mach, K. J. (2017). Managed retreat as a response to natural hazard risk. Nature Climate Change 2017 7:5, 7(5), 364–370. https://doi.org/10.1038/nclimate3252

Izaguirre, C., Losada, I. J., Camus, P., Vigh, J. L., & Stenek, V. (2020). Climate change risk to global port operations. Nature Climate Change 2020 11:1, 11(1), 14–20. https://doi.org/10.1038/s41558-020-00937-z

Jagtap, S. (2007). Managing vulnerability to extreme weather and climate events: Implications for agriculture and food security in Africa. Proceedings of the International Conference on Climate Change and Economic Sustainability Held.

Jenerette, G. D., Clarke, L. W., Avolio, M. L., Pataki, D. E., Gillespie, T. W., Pincetl, S., Nowak, D. J., Hutyra, L. R., McHale, M., McFadden, J. P., & Alonzo, M. (2016). Climate tolerances and trait choices shape continental patterns of urban tree biodiversity. Global Ecology and Biogeography, 25(11), 1367–1376. https://doi.org/10.1111/GEB.12499

Jurgilevich, A., Räsänen, A., Groundstroem, F., & Juhola, S. (2017). A systematic review of dynamics in climate risk and vulnerability assessments. Environmental Research Letters, 12(1), 013002. https://doi.org/10.1088/1748-9326/AA5508

Kaushal, S. S., McDowell, W. H., & Wollheim, W. M. (2014). Tracking evolution of urban biogeochemical cycles: past, present, and future. Biogeochemistry, 121(1), 1–21. https://doi.org/10.1007/S10533-014-0014-Y/METRICS

Kendal, D., Dobbs, C., & Lohr, V. I. (2014). Global patterns of diversity in the urban forest: Is there evidence to support the 10/20/30 rule? Urban Forestry & Urban Greening, 13(3), 411–417. https://doi.org/10.1016/J.UFUG.2014.04.004

Kjellstrom, T., Briggs, D., Freyberg, C., Lemke, B., Otto, M., & Hyatt, O. (2016). Heat, Human Performance, and Occupational Health: A Key Issue for the Assessment of Global Climate Change Impacts. Https://Doi.Org/10.1146/Annurev-Publhealth-032315-021740, 37, 97–112. https://doi.org/10.1146/ANNUREV-PUBLHEALTH-032315-021740

Koop, S. H. A., & van Leeuwen, C. J. (2017). The challenges of water, waste and climate change in cities. Environment, Development and Sustainability, 19(2), 385–418. https://doi.org/10.1007/S10668-016-9760-4/TABLES/4

Kossin, J., Hall, T., Knutson, T., Kunkel, K., Trapp, R., Waliser, D., & Wehner, M. (2017). Extreme storms. In D. Wuebbles, D. Fahey, K. Hibbard, D. Dokken, B. Stewart, & T. Maycock (Eds.), In Climate science special report: fourth national climate assessment: Vol. I (pp. 257–276). DC: US Global Change Research Program.

Kramer, H. A., Mockrin, M. H., Alexandre, P. M., Radeloff, V. C., Kramer, H. A., Mockrin, M. H., Alexandre, P. M., & Radeloff, V. C. (2019). High wildfire damage in interface communities in California. International Journal of Wildland Fire, 28(9), 641–650. https://doi.org/10.1071/WF18108

Ladwig, R., Furusato, E., Kirillin, G., Hinkelmann, R., & Hupfer, M. (2018). Climate Change Demands Adaptive Management of Urban Lakes: Model-Based Assessment of Management Scenarios for Lake Tegel (Berlin, Germany). Water 2018, Vol. 10, Page 186, 10(2), 186. https://doi.org/10.3390/W10020186

Leal Filho, W., Azeiteiro, U. M., Balogun, A. L., Setti, A. F. F., Mucova, S. A. R., Ayal, D., Totin, E., Lydia, A. M., Kalaba, F. K., & Oguge, N. O. (2021). The influence of ecosystems services depletion to climate change adaptation efforts in Africa. Science of The Total Environment, 779, 146414. https://doi.org/10.1016/J.SCITOTENV.2021.146414

Lennon, M. (2014). Green infrastructure and planning policy: a critical assessment. Https://Doi.Org/10.1080/13549839.2014.880411, 20(8), 957–980. https://doi.org/10.1080/13549839.2014.880411

Li, H., Harvey, J. T., Holland, T. J., & Kayhanian, M. (2013). The use of reflective and permeable pavements as a potential practice for heat island mitigation and stormwater management. Environmental Research Letters, 8(1), 015023. https://doi.org/10.1088/1748-9326/8/1/015023

Lin, B. B., Ossola, A., Alberti, M., Andersson, E., Bai, X., Dobbs, C., Elmqvist, T., Evans, K. L., Frantzeskaki, N., Fuller, R. A., Gaston, K. J., Haase, D., Jim, C. Y., Konijnendijk, C., Nagendra, H., Niemelä, J., McPhearson, T., Moomaw, W. R., Parnell, S., … Tan, P. Y. (2021). Integrating solutions to adapt cities for climate change. The Lancet Planetary Health, 5(7), e479–e486. https://doi.org/10.1016/S2542-5196(21)00135-2

Lipczynska-Kochany, E. (2018). Effect of climate change on humic substances and associated impacts on the quality of surface water and groundwater: A review. Science of The Total Environment, 640–641, 1548–1565. https://doi.org/10.1016/J.SCITOTENV.2018.05.376

Luber, G., & McGeehin, M. (2008). Climate Change and Extreme Heat Events. American Journal of Preventive Medicine, 35(5), 429–435. https://doi.org/10.1016/j.amepre.2008.08.021

Mansur, A. V., Brondízio, E. S., Roy, S., Hetrick, S., Vogt, N. D., & Newton, A. (2016). An assessment of urban vulnerability in the Amazon Delta and Estuary: a multi-criterion index of flood exposure, socio-economic conditions and infrastructure. Sustainability Science, 11(4), 625–643. https://doi.org/10.1007/S11625-016-0355-7/FIGURES/7

Manuel C, M. (2009). Οικολογία, Έννοιες, Εφαρμογές. Μεταίχμιο.

Markolf, S. A., Chester, M. V., Eisenberg, D. A., Iwaniec, D. M., Davidson, C. I., Zimmerman, R., Miller, T. R., Ruddell, B. L., & Chang, H. (2018). Interdependent Infrastructure as Linked Social, Ecological, and Technological Systems (SETSs) to Address Lock-in and Enhance Resilience. Earth’s Future, 6(12), 1638–1659. https://doi.org/10.1029/2018EF000926

Matthews, J. B. R., Möller, V., Diemen, V. R., Fuglestvedt, S. J., Masson-Delmot, V., Méndez, C., Semenov, S., & Reisinger, A. (2021). Annex VII. Glossary: IPCC – Intergovernmental Panel on Climate Change.

Matthews, T., Wilby, R. L., & Murphy, C. (2017). Communicating the deadly consequences of global warming for human heat stress. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America, 114(15), 3861–3866. https://doi.org/10.1073/PNAS.1617526114/SUPPL_FILE/PNAS.201617526SI.PDF

McBride, J. R., & Laćan, I. (2018). The impact of climate-change induced temperature increases on the suitability of street tree species in California (USA) cities. Urban Forestry & Urban Greening, 34, 348–356. https://doi.org/10.1016/J.UFUG.2018.07.020

McPhearson, T., Andersson, E., Elmqvist, T., & Frantzeskaki, N. (2015). Resilience of and through urban ecosystem services. Ecosystem Services, 12, 152–156. https://doi.org/10.1016/J.ECOSER.2014.07.012

McPherson, E. G., Simpson, J. R., Xiao, Q., & Wu, C. (2011). Million trees Los Angeles canopy cover and benefit assessment. Landscape and Urban Planning, 99(1), 40–50. https://doi.org/10.1016/J.LANDURBPLAN.2010.08.011

Michel, D., Eriksson, M., & Klimes, M. (2021). Climate change and (in)security in transboundary river basins. Handbook of Security and the Environment, 62–75. https://doi.org/10.4337/9781789900668.00012

Mishra, V., Ganguly, A. R., Nijssen, B., & Lettenmaier, D. P. (2015). Changes in observed climate extremes in global urban areas. Environmental Research Letters, 10(2), 024005. https://doi.org/10.1088/1748-9326/10/2/024005

Moore, G. (2014). Wind-thrown trees: storms or management? Arboriculture & Urban Forestry, 53–59.

Mora, C., Dousset, B., Caldwell, I. R., Powell, F. E., Geronimo, R. C., Bielecki, C. R., Counsell, C. W. W., Dietrich, B. S., Johnston, E. T., Louis, L. V., Lucas, M. P., Mckenzie, M. M., Shea, A. G., Tseng, H., Giambelluca, T. W., Leon, L. R., Hawkins, E., & Trauernicht, C. (2017). Global risk of deadly heat. Nature Climate Change 2017 7:7, 7(7), 501–506. https://doi.org/10.1038/nclimate3322

Murshed, M., & Dao, N. T. T. (2022). Revisiting the CO2 emission-induced EKC hypothesis in South Asia: the role of Export Quality Improvement. GeoJournal, 87(2), 535–563. https://doi.org/10.1007/S10708-020-10270-9/METRICS

Murshed, M., Nurmakhanova, M., Elheddad, M., & Ahmed, R. (2020). Value addition in the services sector and its heterogeneous impacts on CO2 emissions: revisiting the EKC hypothesis for the OPEC using panel spatial estimation techniques. Environmental Science and Pollution Research, 27(31), 38951–38973. https://doi.org/10.1007/S11356-020-09593-4/TABLES/21

NASA Earth Observatory. (n.d.). World of change: global temperatures. https://earthobservatory.nasa.gov/world-of-change/DecadalTemp

Nations, U. (1992). United Nations Framework Convention on Climate Change. http://unfccc.int/resource/docs/convkp/conveng.pdf

Naumann, S., Davis, M., Kaphengst, T., Pieterse, M., & Rayment, M. (2011). Design, Implementation and Cost Elements. https://www.ecologic.eu/3933

Newton, A., Carruthers, T. J. B., & Icely, J. (2012). The coastal syndromes and hotspots on the coast. Estuarine, Coastal and Shelf Science, 96(1), 39–47. https://doi.org/10.1016/J.ECSS.2011.07.012

Nwafor, J. C. (2006). Environmental Impact Assessment for Sustainable Development The Nigerian Perspective. Enugu: EL `DEMAK. https://www.scirp.org/(S(i43dyn45teexjx455qlt3d2q))/reference/referencespapers.aspx?referenceid=1371692

Padullés Cubino, J., Cavender-Bares, J., Hobbie, S. E., Pataki, D. E., Avolio, M. L., Darling, L. E., Larson, K. L., Hall, S. J., Groffman, P. M., Trammell, T. L. E., Steele, M. K., Grove, J. M., & Neill, C. (2019). Drivers of plant species richness and phylogenetic composition in urban yards at the continental scale. Landscape Ecology, 34(1), 63–77. https://doi.org/10.1007/S10980-018-0744-7/METRICS

Paerl, H. W., & Paul, V. J. (2012). Climate change: Links to global expansion of harmful cyanobacteria. Water Research, 46(5), 1349–1363. https://doi.org/10.1016/J.WATRES.2011.08.002

Pancost, R. D. (2016). Cities lead on climate change. Nature Geoscience 2016 9:4, 9(4), 264–266. https://doi.org/10.1038/ngeo2690

Pasquini, L. (2019). The urban governance of climate change adaptation in least-developed African countries and in small cities: the engagement of local decision-makers in Dar es Salaam, Tanzania, and Karonga, Malawi. Https://Doi.Org/10.1080/17565529.2019.1632166, 12(5), 408–419. https://doi.org/10.1080/17565529.2019.1632166

Pauleit, S., Zölch, T., Hansen, R., Randrup, T., & van den Bosch, C. (2017). ature-based solutions and climate change—four shades of green. In Nature-based solutions to climate change adaptation in urban areas: linkages between science, policy and practice. Theory and practice of urban sustainability transitions (N. Kabisch, H. Korn, J. Stadler, & A. Bonn (eds.)). Springer Open.

Pennino, M. J., McDonald, R. I., & Jaffe, P. R. (2016). Watershed-scale impacts of stormwater green infrastructure on hydrology, nutrient fluxes, and combined sewer overflows in the mid-Atlantic region. Science of The Total Environment, 565, 1044–1053. https://doi.org/10.1016/J.SCITOTENV.2016.05.101

Pineda-Pinto, M., Frantzeskaki, N., & Nygaard, C. A. (2022). The potential of nature-based solutions to deliver ecologically just cities: Lessons for research and urban planning from a systematic literature review. Ambio, 51(1), 167–182. https://doi.org/10.1007/S13280-021-01553-7

Radeloff, V. C., Helmers, D. P., Anu Kramer, H., Mockrin, M. H., Alexandre, P. M., Bar-Massada, A., Butsic, V., Hawbaker, T. J., Martinuzzi, S., Syphard, A. D., & Stewart, S. I. (2018). Rapid growth of the US wildland-urban interface raises wildfire risk. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America, 115(13), 3314–3319. https://doi.org/10.1073/PNAS.1718850115/SUPPL_FILE/PNAS.201718850SI.PDF

Rathore, M. M., Ahmad, A., Paul, A., & Rho, S. (2016). Urban planning and building smart cities based on the Internet of Things using Big Data analytics. Computer Networks, 101, 63–80. https://doi.org/10.1016/J.COMNET.2015.12.023

Reisinger, A. J., Woytowitz, E., Majcher, E., Rosi, E. J., Belt, K. T., Duncan, J. M., Kaushal, S. S., & Groffman, P. M. (2019). Changes in long-term water quality of Baltimore streams are associated with both gray and green infrastructure. Limnology and Oceanography, 64(S1), S60–S76. https://doi.org/10.1002/LNO.10947

Romero Lankao, P., & Qin, H. (2011). Conceptualizing urban vulnerability to global climate and environmental change. Current Opinion in Environmental Sustainability, 3(3), 142–149. https://doi.org/10.1016/J.COSUST.2010.12.016

Rosenzweig, B. R., McPhillips, L., Chang, H., Cheng, C., Welty, C., Matsler, M., Iwaniec, D., & Davidson, C. I. (2018). Pluvial flood risk and opportunities for resilience. Wiley Interdisciplinary Reviews: Water, 5(6), e1302. https://doi.org/10.1002/WAT2.1302

Rosenzweig, C., & Solecki, W. (2014). Hurricane Sandy and adaptation pathways in New York: Lessons from a first-responder city. Global Environmental Change, 28, 395–408. https://doi.org/10.1016/J.GLOENVCHA.2014.05.003

Scoones, I., Stirling, A., Abrol, D., Atela, J., Charli-Joseph, L., Eakin, H., Ely, A., Olsson, P., Pereira, L., Priya, R., van Zwanenberg, P., & Yang, L. (2020). Transformations to sustainability: combining structural, systemic and enabling approaches. Current Opinion in Environmental Sustainability, 42, 65–75. https://doi.org/10.1016/J.COSUST.2019.12.004

Seto, K. C., Güneralp, B., & Hutyra, L. R. (2012). Global forecasts of urban expansion to 2030 and direct impacts on biodiversity and carbon pools. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America, 109(40), 16083–16088. https://doi.org/10.1073/PNAS.1211658109/SUPPL_FILE/PNAS.201211658SI.PDF

Shaposhnikov, D., Revich, B., Bellander, T., Bedada, G. B., Bottai, M., Kharkova, T., Kvasha, E., Lezina, E., Lind, T., Semutnikova, E., & Pershagen, G. (2014). Mortality Related to Air Pollution with the Moscow Heat Wave and Wildfire of 2010. Epidemiology, 25(3), 359–364. https://doi.org/10.1097/EDE.0000000000000090

Sharif, A., Mishra, S., Sinha, A., Jiao, Z., Shahbaz, M., & Afshan, S. (2020). The renewable energy consumption-environmental degradation nexus in Top-10 polluted countries: Fresh insights from quantile-on-quantile regression approach. Renewable Energy, 150, 670–690. https://doi.org/10.1016/J.RENENE.2019.12.149

Sharma, R., Sinha, A., & Kautish, P. (2020). Examining the impacts of economic and demographic aspects on the ecological footprint in South and Southeast Asian countries. Environmental Science and Pollution Research, 27(29), 36970–36982. https://doi.org/10.1007/S11356-020-09659-3/METRICS

Sheppard, D. . (2011). Social solutions for climate change mitigation and adaptation: Cross cultural lessons from Denmark to the United States. Intersect: The Stanford Journal of Science, Technology, and Society, 4(1), 67–21. https://www.scopus.com/record/display.uri?eid=2-s2.0-84946840709&origin=inward&txGid=93af9df760c82fee341961637a57c93f

Simon, D. (2016). Rethinking sustainable cities : accessible, green and fair. Policy Press.

Small, C., & Nicholls, R. J. (2003). A Global Analysis of Human Settlement in Coastal Zones. Joiurnal of Coastal Research, 19(3), 584–599. https://www.jstor.org/stable/4299200

Spalding, M. D., Mcivor, A. L., Beck, M. W., Koch, E. W., Möller, I., Reed, D. J., Rubinoff, P., Spencer, T., Tolhurst, T. J., Wamsley, T. V., van Wesenbeeck, B. K., Wolanski, E., & Woodroffe, C. D. (2014). Coastal Ecosystems: A Critical Element of Risk Reduction. Conservation Letters, 7(3), 293–301. https://doi.org/10.1111/CONL.12074

Sprigg, W. A., Nickovic, S., Galgiani, J. N., Pejanovic, G., Petkovic, S., Vujadinovic, M., Vukovic, A., Dacic, M., DiBiase, S., Prasad, A., & El-Askary, H. (2014). Regional dust storm modeling for health services: The case of valley fever. Aeolian Research, 14, 53–73. https://doi.org/10.1016/J.AEOLIA.2014.03.001

Stone, B., Vargo, J., & Habeeb, D. (2012). Managing climate change in cities: Will climate action plans work? Landscape and Urban Planning, 107(3), 263–271. https://doi.org/10.1016/J.LANDURBPLAN.2012.05.014

Sundermann, L., Schelske, O., & Hausmann, P. (2013). Mind the risk - A global ranking of cities under threat from natural disasters. https://reliefweb.int/report/world/mind-risk-global-ranking-cities-under-threat-natural-disasters

Torres, J. M., & Casey, J. A. (2017). The centrality of social ties to climate migration and mental health. BMC Public Health, 17(1), 1–10. https://doi.org/10.1186/S12889-017-4508-0/FIGURES/1

Waajen, G. W. A. M., Faassen, E. J., & Lürling, M. (2014). Eutrophic urban ponds suffer from cyanobacterial blooms: Dutch examples. Environmental Science and Pollution Research, 21(16), 9983–9994. https://doi.org/10.1007/S11356-014-2948-Y/METRICS

Ward, K., Lauf, S., Kleinschmit, B., & Endlicher, W. (2016). Heat waves and urban heat islands in Europe: A review of relevant drivers. Science of The Total Environment, 569–570, 527–539. https://doi.org/10.1016/J.SCITOTENV.2016.06.119

Watts, N., Amann, M., Arnell, N., Ayeb-Karlsson, S., Belesova, K., Berry, H., Bouley, T., Boykoff, M., Byass, P., Cai, W., Campbell-Lendrum, D., Chambers, J., Daly, M., Dasandi, N., Davies, M., Depoux, A., Dominguez-Salas, P., Drummond, P., Ebi, K. L., … Costello, A. (2018). The 2018 report of the Lancet Countdown on health and climate change: shaping the health of nations for centuries to come. The Lancet, 392(10163), 2479–2514. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(18)32594-7

Westerhoff, L., Sheppard, S. R. J., Mathew Iype, D., Cote, S., & Salter, J. (2018). Social mobilization on climate change and energy: An evaluation of research projects in British Columbia, Canada. Energy Research & Social Science, 46, 368–380. https://doi.org/10.1016/J.ERSS.2018.07.022

Zellner, M., Massey, D., Minor, E., & Gonzalez-Meler, M. (2016). Exploring the effects of green infrastructure placement on neighborhood-level flooding via spatially explicit simulations. Computers, Environment and Urban Systems, 59, 116–128. https://doi.org/10.1016/J.COMPENVURBSYS.2016.04.008

Zhao, L., Lee, X., Smith, R. B., & Oleson, K. (2014). Strong contributions of local background climate to urban heat islands. Nature 2014 511:7508, 511(7508), 216–219. https://doi.org/10.1038/nature13462

Ο Στέφανος Ρέππας, είναι Καθηγητής Ιατρικών Εργαστηρίων, ΠΕ87.04, με εξειδίκευση σε θέματα Δημόσιας Υγείας, Παγκόσμιας Υγείας και Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Επικοινωνία: e-mail: reppasstefanos@gmail.com

 [1] Ως αστική θερμική νησίδα περιγράφεται το φαινόμενο κατά το οποίο η θερμοκρασία στο εσωτερικό των αστικών περιοχών είναι αυξημένη σε σχέση με αυτή των περι-αστικών/ αγροτικών περιοχών που τη περιβάλλουν.